Konieczność wapnowania gleb wynika z potrzeby zmiany ich odczynu, niezbędnego dla poprawy właściwości fizycznych, chemicznych i biologicznych, niekiedy też jako składnika pokarmowego roślin. Optymalny zakres odczynu dla większości roślin mieści się w przedziale pH 5,6–7,2 czyli od lekko kwaśnego do obojętnego. W tym zakresie jest też najlepsza przyswajalność makroelementów oraz molibdenu. Dominujący u nas kwaśny odczyn gleb (pH poniżej 5) jest często główną przyczyną niskich plonów.
Co daje wapnowanie?
W celu odkwaszenia gleby i uzyskania korzystnej dla roślin gruzełkowatej struktury, niezbędny jest zabieg wapnowania i wzrost zawartości próchnicy. Te dwa składniki są lepiszczem tworzącym gruzełki gleby, co w następstwie poprawia stosunki powietrzno-wodne oraz sprzyja namnażaniu pożądanych mikroorganizmów (głównie bakterii), tworzących „próchnicę słodką”. W glebach kwaśnych powstaje (w wyniku działalności grzybów) „próchnica kwaśna”, mająca mniejsze możliwości tworzenia stabilnej gruzełkowatej struktury.
Zalety stosowania nawozów wapniowych są następujące:
- wapń odkwasza glebę i umożliwia uzyskanie optymalnego dla roślin odczynu oraz gruzełkowatej struktury,
- zwiększa przyswajalność większości składników pokarmowych z gleby i nawozów,
- ogranicza lub eliminuje z gleb kwaśnych dostępność metali ciężkich, jak też toksyczne działanie wolnych związków glinu, uszkadzających strefę włośnikową korzeni,
- ułatwia uprawę gleb zwięzłych, które stają się luźniejsze i wcześniej obsychają wiosną, zaś w lżejszych zwiększa się pojemność wodna i sorpcyjna tych gleb, co osłabia wymywanie składników i ułatwia ich przyswajalność,
- wapń zwiększa stabilność i wytrzymałość ścian komórkowych roślin oraz ich odporność na szkodliwe działanie czynników zewnętrznych i patogenów chorób,
- odpowiada za jakość owoców (ich jędrność i trwałość). Przy niskiej zawartości Ca owoce intensywniej oddychają, bardzo szybko tracą turgor i gorzej się przechowują.
Wapnowanie nie tylko po żniwach
Najlepszym terminem wapnowania jest okres pożniwny, by podczas kolejnych zabiegów wprowadzić wapń głębiej i odkwasić cały profil glebowy. Zasadą jest by wapń stosować pod przedplon, po którym będzie uprawiana roślina najbardziej wrażliwa na kwaśny odczyn. Ma to związek z faktem, iż największy efekt odkwaszania występuje zwykle w drugim roku od wniesienia Ca. W praktyce pod rośliny jare wapnować można także w okresie zimowym. Zabieg ten jest wówczas bardziej korzystny niż wiosenny, gdyż nawóz ma dłuższy kontakt z uwilgotnioną glebą, co pomaga w jego hydrolizie i przemieszczaniu do głębszych warstw.
Wapnować należy rankiem, gdy gleba jest na powierzchni zmarznięta, co umożliwia wjazd ciężkiego sprzętu, który mniej ugniata glebę i nie niszczy jej struktury. Poza tym na polach w miarę równych, by mieć pewność, że nawóz nie spłynie podczas wiosennych roztopów. Nie wolno wapnować gleb głęboko zmarzniętych (ponad 20 cm), a także pól pokrytych grubą warstwą śniegu, bądź zalanych wodą. Kilkucentymetrowa warstwa śniegu nie powinna stanowić problemu w przeprowadzeniu tego zabiegu.
Jakim wapnem wapnować?
W zasadzie forma nawozu (tlenkowa czy węglanowa) nie ma większego znaczenia, niemniej na lżejszych glebach zaleca się węglanową formę Ca. Poza tym powinny to być dawki o 30 – 50 proc. mniejsze od powszechnie zalecanych, zwłaszcza przy stosowaniu form tlenkowych, przesuszonej glebie oraz krótkim okresie do wysiewu roślin jarych. W skrajnym przypadku węglanową formę Ca, np. kredę, lub inny tego typu nawóz (granulat) można wysiać zimą na zboża ozime lub słabiej rozbudowane i suche rośliny rzepaku, a także lucernę lub koniczynę. Ich pogłówna dawka nie powinna przekraczać 1,5 t, zaś w przypadku rzepaku 1 t /ha.
