Podczas wegetacji roślin, wyróżnia się dwa krytyczne okresy większego zapotrzebowania na fosfor.
Fosfor (P) pobierany jest w znacznie mniejszych ilościach przez rośliny niż N i K. Jest jednak nieodzowny, bowiem wchodzi w skład istotnych dla wegetacji roślin związków organicznych (białka, kwasy nukleinowe, fityny, fosfolipidy, wśród nich lecytyna).
Warunkuje też przebieg wielu procesów chemicznych zachodzących w glebie i roślinie, korzystnie wpływając na:
- Aktywność biologiczną gleby i prawidłową mineralizację (wraz z N i optymalnym pH) resztek pożniwnych, w tym słomy.
- Rozwój korzeni i organów generatywnych.
- Proces fotosyntezy oraz inne procesy energetyczne zachodzące w roślinie.
- Prawidłowy rozwój roślin, w tym tworzenie i dojrzewanie nasion.
- Przemiany pobranego N w pełnowartościowe białko i plon.
Optymalne warunki dobrej przyswajalności fosforu
Gleby zawierają duże ilości fosforu, głównie w formie mineralnej, częściowo też organicznej. Dominuje jednak forma nie przyswajalna lub słabo dostępna dla roślin. Dotyczy to zwłaszcza gleb ze skrajną wartością pH.
Z nawozów mineralnych fosfor w pierwszym roku przyswajalny jest w 15-25 proc. oraz w podobnych ilościach w dwóch kolejnych latach, a więc łącznie w okresie 3 lat, przeciętnie w 40 proc. Podczas wegetacji wyróżnia się dwa krytyczne okresy większego zapotrzebowania na fosfor.
Pierwszy przypada na początek wegetacji, gdy rozrastają się korzenie. Drugi rozpoczyna się z chwilą tworzenia organów generatywnych. W nasionach gromadzi się w największych ilościach i w tej postaci jest wynoszony z pola.
W optymalnych warunkach pH gleby (5,6-6,8), jej wilgotności (słaba przyswajalność z przesuszonych) i temperaturze (poniżej 12 st. C słabsza przyswajalność) oraz przez rośliny o dłuższej wegetacji i dobrze rozwiniętych korzeniach, przyswajalność P wzrasta.
Rozpuszczalność i przyswajalność fosforu z nawozów
W charakterystyce nawozów podawana jest całkowita zawartość P2O5 oraz jego rozpuszczalność, w obojętnym cytrynianie amonu i wodzie oraz w samej wodzie. W niektórych nawozach także w kwasach mineralnych.
Im w nawozie jest większy udział fosforu rozpuszczalnego w wodzie, zaś brak lub niewielkie ilości w kwasach mineralnych, tym wykazuje on lepszą rozpuszczalność i przyswajalność przez rośliny.
Doglebowe stosowanie nawozów P w wierzchnią warstwę gleby, w tym pogłównie, nie jest zalecane, ze względu na ograniczoną przyswajalność. Niemniej w latach z większymi opadami, może dać korzystne rezultaty.
Należy wówczas wybierać nawozy, w których występuje on w większej ilości, w formie rozpuszczalnej w wodzie, ewentualnie także obojętnym cytrynianie amonu.
Z kolei podana na etykiecie informacja, iż nawóz zawiera także P rozpuszczalny w kwasach mineralnych, oznacza że ta część fosforu jest słabiej przyswajana przez rośliny. Zwykle w późniejszym okresie ich wegetacji.
Przykładem tego typu nawozów są mączki fosforytowe oraz fosforyty częściowo rozłożone (zakwaszone). Powinny one być stosowane na gleby kwaśne, dobrze uwilgotnione, poza tym głębiej (pod orkę) oraz pod rośliny o dłuższej wegetacji.
Rozpuszczalność fosforu w kwasach mineralnych oraz obojętnym cytrynianie amonu i wodzie w wybranych nawozach wieloskładnikowych doglebowych
