fbpx
Strona głównaPozostałeEkonomika produkcji jaj

Ekonomika produkcji jaj

Opłacalność produkcji jaj zależy głównie od wielkości fermy, systemu chowu, jakości jaj i strategii ich sprzedaży, w tym również eksportu. Próg opłacalności osiąga się gdy koszty stałe, zmienne i robocizny są mniejsze od przychodu.

Stałe koszty produkcji jaj obejmują nakłady poniesione na budowę kurnika i zakup ptaków. Na skutek eksploatacji, wartość urządzeń i sprzętu drobiarskiego obniża się szybciej niż wartość kurnika. Raty amortyzacji urządzeń technicznych wynoszą 10-12%, a raty odpisów (RO) dla budynku 4-5%.

Obliczając opłacalności produkcji jaj, uwzględnia się następujące stałe koszty: 5% – odpisy od wartości kurnika (RO), odpisy amortyzacyjne przy 20-letnim okresie użytkowania – 5% RO, a przy 10-letnim – 10% RO, podatki – 3% od ogólnej wartości inwestycji, utrzymanie, naprawy, ubezpieczenie budynku – 1%.

Koszty budowy

Oszacowane niżej koszty budowy kurnika, w zależności od jego obsady i systemu chowu utrzymania niosek są przyblizone ze względu na wahające się ceny ziemi, materiałów budowlanych, robocizny, kursy walut itp. Ponadto koszt budowy jednego stanowiska/kurę w kurniku, zmienia się w zależności od sposobu budowy (konstrukcja z wykorzystaniem elementów drewnianych, stalowych lub betonowych), ceny działki budowlanej i kosztów związanych z wykończeniem kurnika, wielkości obiektu i różnic w systemie chowu kur.

O ile czyste koszty budowy alternatywnego kurnika dla 3000 – 20 000 kur nieśnych (bez kosztów działki) mogą wynieść od 1300-1000 zł/m2 powierzchni użytkowej, to dobudowanie wzdłuż jego długiej ściany werandy, szerokiej na 6 m, obniży koszty o 12-14%/1 nioskę, potwierdzając istotny wpływ wielkości obsady na wielkość kosztu budowy 1 stanowiska/nioskę. Zgodnie z obowiązującymi normami UE, w chowie podłogowym, na 1 m2 można utrzymywać maksymalnie 9 kur i wówczas koszt 1 stanowiska/kurę wynosi 120-130 zł. Korzystniej wykorzystana jest powierzchnia użytkowa w kurniku z wielokondygnacyjnymi podłogami, gdzie na 1 m2 powierzchni utrzymuje się 15-22 niosek, a koszt 1 miejsca/kurę wynosi 60-70 zł. Przy bardziej intensywnym chowie klatkowym (22 nioski/m2), koszt 1 miejsca/kurę w 3-piętrowej baterii, wynosi ok. 45-50 zł, a w 5-6-piętrowej baterii klatek od 23-40 zł/kurę.

Koszty wyposażenia kurnika

Wyposażenie kurnika zapewniające kurom dobry stan zdrowia i wysoki dobrostan, obejmują urządzenia grzewczo-wentylacyjne, karmidła i poidła oraz usuwające z kurnika jaja, pomiot, nadmierną temperaturę, wilgotność, CO2 i domieszki szkodliwych gazów.W kurniku należy dbać o stan techniczny urządzeń i wyposażenia do karmienia i pojenia ptaków, do stosowania doustnych szczepień, usuwania pomiotu, regulowania temperatury, wymiany powietrza, o grzebalisko i grzędy.

Koszty urządzeń i sprzętu drobiarskiego zależą od stopnia ich zautomatyzowania i liczebności obsady oraz od ustawienia ich wzdłuż dłuższej osi kurnika. Im oś jest krótsza, tym koszt rządzeń stosowanych w chowie kur jest wyższy.

Przykładem może być kurnik o czterokondygnacyjnych podłogach z 4 elektrycznymi silnikami napędzającymi taśmociąg do usuwania odchodów i 2-3 silnikami do zadawania paszy na każdy blok oraz dodatkowo 2-3 silniki do automatycznego zbioru jaj z gniazd i transportowania ich do odległej o 80-100 m sortowni i pakowni. Natomiast w małym kurniku z podłogowym chowem kur, usuwanie pomiotu, podawanie paszy i zbiór jaj można wykonywać ręcznie.

Tabela 1. Stałe koszty szacunkowe (w PLN) chowu kur nieśnych w zależności od systemu chowu i wielkości stada.
System chowu Koszt Roczne obciążenie kosztami
1 kuro-miejsca
kurnika inwentarza amortyzacja podatki razem
kurnika
6%
sprzętu
11%
Wybiegowy:
5000 kur w chowie
podłogowym, 7 kur/m2
20000 kur w chowie
wolierowym, 17 kur/m2

150
65


60
45


2.33
1.03


1.77
1.32


1.65
0.87


5.75
3.22

Podłogowy:
5000 kur 17/m2
20000 kur/ m2 + weranda

150
130

60
60

2.33
2.01

1.69
1.69

1.67
1.47

5.65
5.17
Kurnik o
wielokondygnacyjnych
podłogach:
5000 kur,15/ m2
5000 kur,22/ m2
20000 kur, 15/ m2
20000 kur, 22/ m2



74
50
65
45



65
65
45
45



1.16
0.79
1.03
0.78



1.97
1.97
1.24
1.24



1.11
0.93
0.85
0.69



4.24
3.69
3.12
2.71
Wzbogacone klatki
20000 kur

55

560

0.83

1.56

0.84

3.23
Konwencjonalne klatki,
550 cm2/kurę
40
35
0.63
1.01
0.59
2.23

Pracochłonność obsługi w chowie kur nieśnych

Koszty robocizny w chowie kur nieśnych obejmują codzienną opiekę nad nioskami, kontrolę stada, czyszczenie poideł i karmideł, zbiór jaj, zamykanie i otwieranie otworów wylotowych, okresowe nasilenia prac np. przy szczepieniach ptaków, zasiedlaniu i opróżnianiu kurnika, usuwanie starej ściółki, czyszczenia i odkażania oraz prace związane z handlem jajami, jak ich sortowanie, pakowanie i sprzedaż. By ułatwić obsługę drobiu, należy zmechanizować jak najwięcej czynności, szczególnie związanych z zadawaniem paszy, usuwaniem obornika i zbiorem jaj. W drobnostadkowym chowie ścielenie, kontrolę i pielęgnację gniazd oraz zbiór jaj, wykonuje się ręcznie.

W chowie wybiegowym, należy okresowo zmieniać kurom kwatery, a wyłączone z użytkowania – zabronować i zasiać trawą. Analizy wykorzystania pracy w alternatywnych systemach chowu kur nieśnych wyraźnie wskazuje, że najwięcej czasu (65-70%) zajmuje ręczny zbiór jaj z gniazd lub z taśmy transportera i umieszczenie ich w wytłaczankach. Kontrola stada oraz stanu technicznego urządzeń i sprzętu pochłania 20% dziennej pracy. Całkowite zapotrzebowanie na robociznę waha się w chowie wybiegowym od 22,14 do 32,37 roboczogodzin/100 kur/rok. Koszty robocizny bez działalności handlowej, wahają się 4-6 gr/jajo. Korzystniej kształtują się w przypadku dużego stada niosek w chowie podłogowym bez dostępu do wybiegu, gdyż przy zwiększonej automatyzacji obsługi, wynoszą 15,58 roboczogodzin/100 kur/rok, czyli 0,3 gr/jajo. Liczba niosek/1 pracownika zależy od systemu chowu.

Tabela 2 Nakłady na robociznę w różnych systemach chowu kur nieśnych.
System chowu Wymagane pełne
zatrudnienie 1
pracownika do obsługi
Klatkowy 5000 niosek
Wolierowy 35000 niosek
Podłogowy 25000 niosek
Wybiegowy 10000 niosek
Tabela 3. Pracochłonność (roboczogodzin) w podłogowym i wybiegowym chowie kur nieśnych.
Liczba kur
Wybieg (+) brak wybiegu (-)
Liczba roboczogodzin/100 kur/rok
2500
+
5000
+
7500
+
15000
Uzyskany produkt: umieszczenie po 30 jaj w
wytłaczankach i ułożenie na europalecie
13.16 10.58 9.81 9.02
Kontrola stada: żywienie, pojenie, usunięcie
wybrakowanych kur i zbiór zniesionych jaj
4.56 2.91 2.35 1.81
Wybiegi: otwieranie, zamykanie, przepędzanie
kur
3.33 2.93 2.74
Zasiedlenie/opróżnianie kurnika stadem
liczącym 2500/5000/7500 kur: dół nawozowy
przy 15000 kur, taśmowe usuwanie obornika
0.96 0.91 0.90 1.02
Usuwanie obornika/czyszczenie/odkażanie/
składanie i rozkładanie urządzeń, ścielenie
4.80 4.12 3.47 2.91
Specjalne prace: reperacje, dościelanie,
pielęgnacja wybiegów, zbieranie danych
5.56 3.97 2.87 0.82
Łączny czas pracy:
minut/kurę/rok
1 pracownik (1800 h/pracy/rok)
32.37
19.4
5561
25.42
15.3
7081
22.14
13.3
8130
15.58
9.3
11553

W gospodarstwie rodzinnym, najwięcej czasu zajmuje praca w kurniku, a następnie handel jajami. W dużych fermach większość takich czynności, jak taśmowy transport jaj, sortowanie z automatycznym odrzucaniem jaj zabrudzonych lub o uszkodzonych skorupach, nadrukowywanie numeru fermy i innych informacji, a w końcu dostarczanie jaj do dużych sieci handlowych, można w pełni zmechanizować. Sprzedaż jaj pochłania 4-5-krotnie więcej czasu niż czynności związane z ich produkcją. Szacowana w tym przypadku pracochłonność wynosi 30-40 min/kurę/rok, a bezpośrednia sprzedaż 360-450 jaj pochłania 1 h pracy. Drobny producent musi zatem szukać innych sposobów uzyskania dochodu z jaj, dostarczanych bezpośrednio konsumentowi.

Producenci jaj, przechodząc z chowu klatkowego na alternatywne systemy, muszą zdać sobie sprawę, że pracochłonność prac w kurniku wrośnie o 10 godzin/pracownika, a zatem przy liczebności stada 5000 kur, dodatkowe zapotrzebowanie na robociznę wzrośnie o 500 godzin. By zapewnić odpowiedni dochód, należy odpowiednio dostosować się do potrzeb rynku, zakupując być może część jaj z innych ferm, by pokryć popyt.

Kształtowanie się kosztów w zależności od systemu chowu

W produkcji jaj, około 75% kosztów ogólnych stanowi pasza, energia, woda, ścioły, środki odkażające oraz koszty specjalne, takie jak ubezpieczenie i odpisy amortyzacyjne. Średnie nakłady na środki produkcji zwiększają się wraz z rosnącą ilością zakupów oraz liczebnością stada. Z drugiej strony mała ferma, może dzięki dobrej opiece nad stadem, osiągnąć dużą ilość sprzedawanych jaj/1 kurę wstawioną. Wydajność kur jest uzależniona od systemu chowu, a zużycie paszy zwiększa się w chowie podłogowym i wybiegowym, na skutek większych możliwości poruszania się kur i rozsypywania paszy. W porównaniu z chowem klatkowym, w chowie podłogowym z dostępem do wybiegu, kury jedzą o 2-5%, w podłogowym o 10%, a na wybiegu o 15% więcej paszy. Przy złym stanie opierzenia kur i niskich temperaturach, różnice mogą się zwiększyć.

Kolejnym problemem jest mniejsza liczba pozyskanych w chowie wybiegowym jaj/wstawioną kurę, na skutek większych ubytków, powodowanych przez drapieżniki, pasożyty zewnętrzne i wewnętrzne, kanibalizm i narów wydziobywania piór.

Dla producenta jest ważna długość okresu nieśności (Tabela 4). W alternatywnym chowie należy uwzględnić dłuższy czas użytkowania (wiek kurek przy zasiedleniu kurnika – 18 tyg.) oraz długość sanitarnej przerwy między cyklami, niezbędnej do czyszczenia i odkażania kurnika. Wszystkie jaj zabrudzone, o pękniętych skorupach i nieodpowiadające normom spożywczego jaja, mogą być wykorzystane jedynie w przemyśle przetwórczym. Należy też uwzględnić, że młode kurki na początku nieśności znoszą małe jaja klasy S (5%), które uzyskują niską cenę (Tabela 5). Ilość jaj spożywczych zniesionych przez kurę/rok waha się od 244 w chowie wolnowybiegowym, do 280-300 w klatkowym. Dlatego też koszt produkcji 1 jaja od kury utrzymywanej w konwencjonalnej klatce wynosi 16 gr, w klatce wzbogaconej już 18 gr, a w kurniku o wielokondygnacyjnych podłogach i w chowie podłogowym z dostępem do wybiegu – odpowiednio 21,28 gr i 22,73 gr. Kształtowanie się cen sprzedaży jaj przez krajowe zakłady pakujące w latach 2005-2008 przestawia Tabela 5.

Tabela 4. Średnia liczba jaj spożywczych od 1 kury stanu początkowego/rok w stadach wielkotowarowych.
Składnik kosztów System chowu
Klatki KWP podłogowy wybiegowy
konwencjonalne wzbogacone
Wiek obsadzanych kurek (tyg)
Dni do rozpoczęcia nieśności
Okres nieśności (miesiące)
Przerwa sanitarna (dni)
Cykl nieśności i (dni)
Jaj/WK/cykl nieśności
Tempo nieśności/WK
Liczba jaj/kurę/cykl nieśności
Liczba i udział (%) jaj brudnej i o pękniętej skorupie
19
7
14
7
434
420
83
349
17 (5%)
19
7
14
7
434
420
83
349
24 (7%)
18
14
14
7
441
420
81
340
24 (7%)
18
14
14
7
441
420
80
336
27 (8%)
18
14
14
7
441
420
78
328
33 (10%)
Liczba jaj
sprzedanych/WK/cykl
332 325 316 309 295
Liczba jaj
sprzedanych/WK/rok
280 273 262 256 244

*WK – wstawiona kura, KWP – kurnik o wielokondygnacyjnych podłogach

Tabela 5. Kształtowanie się średnich cen sprzedaży spożywczych jaj przez zakłady pakujące (w zł za 100 jaj) w latach 2005-2008 (IERiGŻ, 2008).
Okres Klasa wagowa
XL L M S
I 2005
III 2005
VI 2005
IX 2005
27.26
27.32
24.95
28.69
19.66
10.01
18.19
13.38
16.85
20.01
18.19
23.38
15.45
13.47
13.89
17.74
I 2006
III 2006
VI 2006
IX 2006
28.32
28.87
25.28
28.70
23.02
25.89
18.95
24.67
20.83
20.73
16.47
19.03
18.95
19.61
1.53
16.43
I 2007
III 2007
VI 2007
IX 2007
28.21
25.20
28.70
33.35
23.83
24.40
25.05
28.45
19.28
20.40
19.27
24.15
18.27
19.10
16.15
23.60
I 2008
III 2008
VI 2008
IX 2008*
34.00
34.30
33.05
33.70
29.30
28.80
25.95
26.00
24.90
24.90
21.35
21.60
25.20
23.40
16.90
16.90

Eksport a opłacalność produkcji jaj

Według Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej (2008) czynnikiem pobudzającym wzrost produkcji jaj jest eksport, który w 2007 r. wyniósł 45 tys. ton i zwiększył się o 61% w porównaniu z 2006 r., stanowiąc 23% całej krajowej produkcji. Eksport przyczynia się do zachowania opłacalnego dla producentów jaj poziomu cen, a ograniczenie wywozu, może spowodować nie tylko zmniejszenie ich produkcji, lecz także znaczący spadek cen na krajowym rynku.

Po bardzo dobrym dla producentów jaj 2007 r., w następnym pogorszyła się koniunktura, na którą w pierwszym półroczu, miał znaczny (o 31%) wpływ wzrost cen mieszanek pełnoporcjowych dla niosek, cen energii i paliw. Cena uzyskiwana za spożywcze jaja sprzedawane do krajów UE, wynosiła średnio 0,95 euro/kg. Mimo oczekiwanego wolniejszego tempa wzrostu eksportu, jego udział w produkcji spożywczych jaj w 2008 r., wg prognoz IERiGŻ, zwiększy się do 32%, a wskaźnik samowystarczalności osiągnie 140%. Należy się spodziewać poprawy opłacalności eksportu na skutek osłabienia wartości złotego do euro.

Łączne koszty produkcji jaj

Łączne koszty produkcji 1 jaja dzielą się na: (1) stałe, (2) robocizny i (3) zmienne, których wielkość przy chowie 5000 kur, może się wahać od 20 gr w chowie klatkowym do 37 gr w chowie wybiegowym. Są to oczywiście średnie wartości, które każdy producent winien skorygować na podstawie analizy własnych kosztów produkcji. Dane te informują również o minimalnej, opłacalnej cenie za jajo i zysku, jaki można otrzymać z ich produkcji. Przy dobrej koniunkturze, ferma o liczebności 5000-10 000 niosek, powinna zapewnić godny dochód 1 rodzinie. Producenci jaj winni jednak pamiętać, że od 1 stycznia 2012 r., nie będzie można na rynku UE sprzedawać spożywczych jaj zniesionych w konwencjonalnych klatkach, a tylko w systemach alternatywnych, tj. w klatkach wzbogaconych, w chowie podłogowym lub w kurniku z wielokondygnacyjnymi podłogami bez lub z dostępem do wybiegu, względnie tylko na wybiegu. Koszty produkcji jaj wzrosną co najmniej o 30%, jak również o 20-30% zmniejszy się w Polsce stado kur nieśnych, czyli że zamiast obecnie produkowanych 9 mld jaj, będziemy produkować ok. 6 mld. W konsekwencji na polski rynek wleją się z zagranicy tańsze, gorszej jakości jaja spożywcze. Wszyscy zainteresowani sytuacją w krajowym sektorze produkcji jaj, zdają sobie dobrze z tego sprawę – z wyjątkiem warszawskich rolników z ul. Wspólnej 30.

Prof. dr hab. Stanisław Wężyk
Krajowa Izba Producentów Drobiu i Pasz

ZOSTAW KOMENTARZ

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany, podajesz go wyłącznie do wiadomości redakcji. Nie udostępnimy go osobom trzecim. Nie wysyłamy spamu.
Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem*.
Proszę podać swoje imię tutaj
Proszę wpisać swój komentarz!

Polityka Prywatności

NAJNOWSZE WIADOMOŚCI

Wydawnictwo PLANTPRESS poleca

INNE ARTYKUŁY AUTORA




ARTYKUŁY POWIĄZANE (TAG)

NAJNOWSZE KOMENTARZE

Newsletter

Zapisz się do Rolniczego Newslettera WRP.pl, aby otrzymywać informacje o tym co aktualnie najważniejsze w krajowym i zagranicznym rolnictwie.