Sprawa legalności rejestracji ciągników Belarus rejestrowanych od 2016 roku nadal się toczy. Tymczasem w lutym Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzje ARiMR w sprawie nakazu zwrotu funduszy rolnikowi, który kupił ciągnik marki Belarus w ramach Premii dla młodych rolników.
Belarus z PROW? ARiMR mówi “nie”
Całość zaczęła się w 2016 r., kiedy młody rolnik złożył wniosek o wsparcie w ramach działania „Premie dla młodych rolników”. W biznesplanie jasno wskazał, że zamierza kupić ciągnik rolniczy o mocy ok. 90–95 KM za ok. 100 tys. zł. Pomoc została mu przyznana, a zakup zrealizował w 2017 r.
Na tym etapie wszystko wyglądało standardowo. Problemy pojawiły się dopiero kilka lat później, gdy ARiMR wróciła do sprawy w ramach weryfikacji dokumentów. Agencja zaczęła badać, czy ciągnik rzeczywiście spełniał warunek „nowej maszyny”, który jest jednym z kluczowych wymogów w tym działaniu PROW.
Zarejestrowany, czyli nie nowy
Rolnik przedstawił oświadczenia sprzedawcy, że maszyna była fabrycznie nowa. Jednak ARiMR ustaliła, że ciągnik został wyprodukowany wcześniej (w 2015 r.) a przede wszystkim był już wcześniej zarejestrowany na Białorusi. Na tej podstawie Agencja uznała, że maszyna nie jest nowa, a więc rolnik nie zrealizował biznesplanu zgodnie z warunkami programu.
Efekt był bardzo dotkliwy. ARiMR odmówiła wypłaty drugiej raty pomocy, a następnie podjęła decyzję o zwrocie wypłaconych pieniędzy jako nienależnie pobranych środków.
Sprawa trafiła do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stanął po stronie ARiMR i uznał, że skoro ciągnik był wcześniej zarejestrowany, to nie może być traktowany jako nowy.
Spór o definicję
Klucz całej sprawy sprowadzał się do interpretacji jednego pojęcia – „nowa maszyna”.
Organy i sąd I instancji przyjęły podejście formalne. Odwołały się do definicji znanych z innych przepisów, m.in. prawa o ruchu drogowym i regulacji unijnych dotyczących homologacji. W tych przepisach „nowy pojazd” często oznacza taki, który:
- nie był wcześniej rejestrowany,
- spełnia określone kryteria wieku lub przebiegu.
W efekcie uznano, że sam fakt wcześniejszej rejestracji przesądza sprawę – niezależnie od tego, czy maszyna faktycznie była używana.
Rolnik argumentował inaczej. Wskazywał, że ciągnik był faktycznie nieużywany, taka forma dystrybucji (wcześniejsza rejestracja za granicą) była standardem w przypadku tej marki ciągników, a ponadto przepisy PROW nie odsyłają do definicji z prawa o ruchu drogowym.
Wyrok NSA korzystny dla rolnika
Naczelny Sąd Administracyjny całkowicie zmienił podejście do sprawy. Uznał, że wcześniejsza interpretacja była błędna, bo pomijała najważniejszą rzecz – cel przepisów unijnych i PROW.
W uzasadnieniu podkreślono, że wsparcie dla młodych rolników ma służyć modernizacji gospodarstw, chodzi o wprowadzanie nowych technologii i zwiększenie konkurencyjności, dlatego warunek „nowości” należy rozumieć funkcjonalnie, a nie formalnie.
Z tej perspektywy NSA stwierdził że rejestracja pojazdu nie ma znaczenia, a kluczowe jest to, czy maszyna była faktycznie używana.
Sąd zwrócił też uwagę na realia rynku; w przypadku tego typu ciągników nie było możliwości zakupu egzemplarza „bez rejestracji”, a materiał dowodowy wskazywał, że maszyna była de facto nowa (nieeksploatowana).
W konsekwencji NSA uznał, że ARiMR zastosowała zbyt formalistyczną i błędną wykładnię przepisów, a decyzje o zwrocie pieniędzy były nieprawidłowe.
Ostatecznie NSA uchylił wyrok WSA, uchylił obie decyzje ARiMR oraz zasądził na rzecz rolnika zwrot kosztów postępowania.
Sprawa wraca do ponownego rozpatrzenia, ale już z jasną wskazówką:
warunek „nowości” nie może być uzależniony od wcześniejszej rejestracji maszyny.
Co ten wyrok zmienia w praktyce?
To orzeczenie ma znaczenie dużo szersze niż jedna sprawa. Po pierwsze, ogranicza praktykę ARiMR polegającą na „automatycznym” uznawaniu maszyn za używane tylko dlatego, że były wcześniej rejestrowane oraz wzmacnia pozycję rolników w sporach z Agencją. Pokazuje, że liczy się rzeczywisty stan maszyny, a nie formalne zapisy w dokumentach.
Sprawa Belarusa w toku
Tymczasem właściciele ciągników marki Belarus z niecierpliwością czekają na przepisy abolicyjne, które pozwolą na użytkowanie ciągników marki Belarus (jak na razie padają kolejne decyzje o unieważnianiu rejestracji, podtrzymywane przez sądy). Konferencja prasowa w tej sprawie ma odbyć się we wtorek 31 marca.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, I GSK 738/23 – Wyrok
NSA nie miał wątpliwości, że ciągnik był nowy. Ten wyrok sytuacji Rolnika końcowo nie zmieni bo jego ciągnik zostanie i tak wyrejestrowany bo był NOWY, nigdy wcześniej nie był rejestrowany w UE, więc do jego pierwszej rejestracji wymagane było świadectwo zgodności potwierdzające na podstawie badań homologacyjnych, że spełnia wymagane w RP normy. Tego świadectwa zgodności ciągnik nie posiadał, więc rejestracja uznana zostanie za nieważną a ,,szczęśliwy,, młody rolnik i tak będzie musiał zwrócić dotację. Prezes ARiMR żądając zwrotu dotacji nie powinien powoływać się na nowość czy nie nowość ciągnika tylko weryfikować czy spełniał on normy potwierdzane świadectwem zgodności ( tego wymagają przepisy). A co do toczących się spraw o rejestracje to finał jest już znany bo NSA w ostry sposób się wypowiedział w innym wyroku oddalając skargi kasacyjne importera, wskazując, że decyzje o rejestracji zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. Koniec wciskania ludziom ciemnoty.