Zmieńmy wygon na pastwisko

0
586

Należycie utrzymane pastwiska dostarczają najlepszej paszy w okresie letnim.

W wyniku procesu restrukturyzacji polskiego rolnictwa nastąpił bardzo duży spadek produkcji zwierzęcej, w tym bydła i owiec, które w znacznej mierze korzystały z paszy pochodzącej z użytków zielonych. Ograniczenie chowu i hodowli zwierząt przeżuwających spowodowało wyłączenie z produkcji znacznych obszarów wartościowych łąk i pastwisk i przejście ich do kategorii odłogów. Przyczyniło się to do: dewastacji urządzeń melioracyjnych, wyłączenie z użytkowania, zaniechanie nawożenia i zabiegów pielęgnacyjnych. Brak gospodarki łąkowej spowodował daleko idącą degradację runi łąkowej, bardzo często prowadzące do monokultur trawiastych i uporczywego zachwaszczenia. Dla przywrócenia właściwego składu botanicznego runi i wydajności należy przeprowadzić renowację użytku zielonego metodami: nawożenia, podsiewu lub pełnej uprawy. Wcześniej należy, uwzględniając warunki siedliskowe, przeprowadzić waloryzację użytków zielonych.Najważniejszym kryterium przy wydzielaniu powierzchni pod użytkowanie pastwiskowe są warunki wodne. Na pastwiskach poziom wody gruntowej nie powinien przekraczać 60 cm. Jeżeli stwierdzi się, że zbyt wysoki poziom wody gruntowej jest wynikiem zaniedbań melioracyjnych, to należy w przyszłości widzieć konieczność wykonania zabiegów zmierzających do poprawy sprawności funkcjonowania urządzeń melioracyjnych. Użytki zielone położone w obniżeniach dolinowych, zbyt wilgotne, z często występującymi zalewami powierzchniowymi, np. użytki zielone polderowe, należy przeznaczyć je na łąki kośne. Prowadzenie tam gospodarki pastwiskowej wymaga dużych nakładów na uregulowanie stosunków wodnych, a bez tego będzie szybko następowało zachwaszczenie, np. śmiałkiem darniowym, sitami, turzycami i innymi chwastami, prowadzące do degradacji runi pastwiskowej. Na pastwiska nadają się gleby organiczne i mineralne, zarówno gleby piaszczyste, jak i gliniaste. Z tego widać, że rodzaj gleby nie odgrywa decydującej roli jeśli ilość wody będzie odpowiednia. Ważnym elementem przy organizacji pastwiska jest odległość od zabudowań gospodarskich. Pastwiska nie powinny być zbyt odległe od zabudowań gospodarczych. Dla bydła mlecznego odległość ta nie powinna przekraczać jednego kilometra. Jeżeli zwierzęta przebywają cały sezon pastwiskowy na pastwisku, bez codziennego przypędzania do gospodarstwa, to wówczas odległość nie ma większego znaczenia.

Stopień degradacji runi na odłogowanym użytku zielonym zależy od tego, jak daleko zmieniły się warunki siedliskowe i jak długo dany użytek jest odłogiem. Przed przystąpieniem do wyboru metody regeneracji runi (nawożenie, podsiew, pełna uprawa) należy dokonać charakterystyki florystycznej istniejących zbiorowisk roślinnych, uwzględniając skład gatunkowy roślin i ich udział w masie runi. W początkowych stadiach degradacji dobre efekty daje zwiększone nawożenie mineralne, bądź mineralne i organiczne, połączone z odpowiednimi zabiegami pielęgnacyjnymi. Za pomocą tej metody można doprowadzić do dużej wydajności większość zaniedbanych użytków zielonych, zlokalizowanych na glebach o uregulowanych stosunkach wodno – powietrznych. Gdy w runi roślinnej znajduje się chociaż kilkanaście procent gatunków roślin dobrze znoszących spasanie, takich jak: wiechlina łąkowa, życica trwała, kostrzewa czerwona, kostrzewa łąkowa, kupkówka, tymotka, koniczyna biała, to zastosowane nawożenie przyczyni się do szybkiego ukształtowania się zbiorowisk o wysokim potencjale plonotwórczym. W takiej sytuacji należy zastosować wczesną wiosną – 60 kg azotu oraz po każdym wypasie – 30kg , z wyłączeniem ostatniego wypasu. Fosfor (60 – 80kg P2O5) stosować wczesną wiosną, a potas (100 – 120kg K2O) – w dwóch dawkach, wczesną wiosną i po drugim wypasie. Użytkowanie pastwiskowe zweryfikuje, pod kątem odporności na przygryzanie i udeptywanie, ukształtowany skład florystyczny na regenerowanym obiekcie. Należy pamiętać, że przystępując do regeneracji runi należy przykosić i usunąć starą roślinność. Jeżeli natomiast brak jest odpowiednich gatunków traw i koniczyn lub występują w bardzo małej ilości należy wprowadzić je do runi poprzez podsiew. Jeżeli na powierzchni przeznaczonej do podsiewu występuje duża ilość masy roślinnej, to podobnie jak przy metodzie nawożenia, należy ją usunąć. W siedliskach okresowo posusznych siewu nasion najlepiej dokonać w ostatniej dekadzie kwietnia, a nawet wcześniej, lub w pierwszej dekadzie maja, natomiast w siedliskach bardziej wilgotnych – w pierwszej połowie maja lub po pierwszym pokosie. Jeżeli planujemy stosować siew jesienny, to powinien być zakończony do końca sierpnia, aby młode rośliny zdążyły przed zimą dobrze się ukorzenić. Skład gatunkowy mieszanki do podsiewu należy ustalić kierując się warunkami siedliskowymi i składem florystycznym istniejącego użytku zielonego. Jeżeli stwierdzi się, że użytek zielony jest zbyt mocno zachwaszczony, to należy zastosować odpowiedni herbicyd, np. Aminopielik D, Starane 250 EC, Fernando 225 EC lub inny. Celem stworzenia korzystnych warunków dla rozwoju młodych roślin należy starą darń zabronować broną talerzową lub zastosować glebogryzarkę, a następnie zastosować bronę zębatą. Przed wykonaniem zabiegów uprawowych zaleca się zastosować fosfor (80kg P2O5 na 1 ha) i połowę dawki potasu (60kg K2O na 1 ha). Po bronowaniu, najlepiej w tym samym dniu, dokonać wysiewu nasion odpowiedniej mieszanki motylkowo – trawiastej. W przypadku braku specjalistycznego siewnika można wykorzystać siewnik zbożowy, po wcześniejszym wymontowaniu redlic. Po wysiewie nasion należy zwałować wałem gładkim łąkowym. Po wschodach wsianych gatunków roślin powinno się zastosować pogłównie azot w dawce 30kg N na ha. Gdy ruń osiągnie wysokość ok. 10 cm należy przykosić do wysokości ok. 5 cm i zastosować drugą dawkę azotu – 30kg N na ha. Cięcie produkcyjne przeprowadzić, gdy ruń osiągnie wysokość ok. 30 cm, a po zbiorze zastosować 50kg N i 60kg K2O na 1ha. W przypadku siewu jesiennego pomija się zabiegi pielęgnacyjne, gdyż ruń jest zbyt mała. Zagospodarowanie użytków zielonych metodą pełnej uprawy należy rozpocząć od usunięcia starej roślinności. Jeżeli jest bardzo duże zachwaszczenie, szczególnie chwastami wieloletnimi, uciążliwymi, zaleca się zastosować herbicyd o działaniu totalnym”, np. Roundup, jako zabiegu poprzedzającego orkę. Orka powinna być wykonana na głębokość 20 -25 cm, pługiem łąkowym, z odkładnicą śrubową, zaopatrzonym w krój tarczowy. Wyorane skiby winny być odwrócone o 180o. Wyorane skiby należy przywałować wałem gładkim, a następnie zastosować talerzowanie, najlepiej wzdłuż i zgodnie z kierunkiem wyorywanych skib. Po talerzowaniu wysiać nawozy mineralne, w ilości: 30kg N, 60kg P2O5 i 90kg K2O na 1 ha, a następnie wymieszać z glebą broną zębatą. Nasiona powinno się umieścić na głębokości 0,5 – 1,0 cm, w glebę dobrze doprawioną. Siew nasion, ustalonej mieszanki, należy zakończyć do końca sierpnia. Skład gatunkowy mieszanki i udział w niej poszczególnych komponentów powinno się dostosować do warunków siedliskowych. Należy pamiętać, że metoda pełnej uprawy jest najdroższa. Zaleca się ją stosować tylko w sytuacji, gdy w istniejącej runi jest duży udział śmiałka darniowego, turzyc, sitów, itp. Metodę tę szczególnie ostrożnie należy stosować na glebach organicznych, gdyż wyorywanie torfu może prowadzić do nadmiernego przesychania i rozpylania wierzchniej warstwy, a w konsekwencji do słabych wschodów nowych zasiewów.

Planując użytkowanie pastwiska, po przeprowadzeniu zabiegów regeneracyjnych, należy brać pod uwagę fakt, że zwierzęta mają duży wpływ na charakter i trwałość szaty roślinnej. Jednostronne użytkowanie pastwiskowe sprzyja rozwojowi traw niskich i średnio wysokich, takich jak: wiechliny, kostrzewa czerwona, życica trwała, mietlice, itp., oraz roślinom motylkowatym, zwłaszcza koniczynie białej. Spasanie ogranicza rozwój chwastów wysoko wyrastających, o grubych, twardych i łamliwych łodygach, gdyż rośliny te, np. trybula leśna, nie znoszą udeptywania i przygryzania. Umiarkowane spasanie wzmaga krzewienie, tj. tworzenie się nowych pędów i jest korzystne dla wydajności pastwisk. Nie uregulowany, nadmierny wypas, może przyczynić się do silnego ubicia darni i wierzchniej warstwy gleby. Utrudnia to przenikanie do tego poziomu powietrza. Okresowe wykaszanie pastwisk sprzyja rozluźnieniu gleby, lepszemu rozwoju traw wysokich oraz ogranicza występowanie chwastów niskich. Przy racjonalnym użytkowaniu pastwisk, z zachowaniem właściwej obsady zwierząt, występują okresowe nadwyżki zielonki, które można przeznaczyć na siano i w ten sposób wprowadzić na części powierzchni pastwiska użytkowanie kośno – pastwiskowe. Prawidłowa gospodarka pastwiskowa, obok właściwego użytkowania, powinna uwzględniać: wyrównywanie powierzchni, np. rozrzucanie kretowisk, nawożenie, wykaszanie niedojadów, podsiew uzupełniający ubytki w runi pastwiskowej, a także powinno się systematycznie kontrolować i czyścić rowy oraz konserwować urządzenia melioracyjne. Dobre pastwisko powinno zapewnić taką produkcję paszy, aby na jednym hektarze wyżywiły się w sezonie pastwiskowym 3 – 4 krowy.


Prof. dr hab. Henryk Czyż
AR Szczecin