W niektórych uprawach obserwujemy choroby fizjologiczne spowodowane niedoborem wapnia. W takim przypadku powinniśmy roślinom podać wapń przez liście.
Znaczenie wapnia w roślinie
W niektórych uprawach obserwuje się choroby fizjologiczne spowodowane niedoborem wapnia (Ca). Powodem są trudności w jego pobieraniu, głównie z gleb kwaśnych oraz w okresach suszy, jak też utrudnionego przemieszczania w roślinie, zwłaszcza do tworzących się owoców.
Podstawowe funkcje fizjologiczne Ca polegają na stabilizacji ścian i błon komórkowych. Poza tym odpowiada on za niektóre procesy enzymatyczne, np. przemiany cukrów. Jest też niezbędny przy podziałach komórek oraz opóźnia procesy starzenia i opadania liści.
Oznaki niedoboru wapnia występują na najmłodszych liściach, a głównie owocach. Poza tym przy jego niedoborze gorzej wykształcają się korzenie, zwłaszcza włośnikowe, które śluzowacieją i zamierają.
Wysoka zawartość Ca w komórkach roślinnych zmniejsza podatność roślin na wyleganie i uodparnia rośliny na choroby grzybowe. Poza tym zwiększa jędrność owoców, co korzystnie oddziałuje na ich smak oraz ułatwia transport i przechowywanie.
Wapń można też dostarczać dolistnie
Do chorób fizjologicznych powodowanych niedoborem Ca należą: sucha zgnilizna wierzchołkowa owoców pomidora i papryki (suchy sczerniały wierzchołek), gorzka plamistość podskórna jabłek, szklistość miąższu jabłek, pękanie owoców wiśni i czereśni, brunatnienie brzegów liści kapusty pekińskiej (tip burn), rzadziej rzepaku (młode liście), również w postaci zwisających (zwiędłych), kwiatostanów: rzepaku, gorczycy i słonecznika.
Duże ilości Ca pobierają rośliny z rodziny kapustowatych, w tym kapusta pekińska i głowiasta biała (późne odmiany) oraz rzepak, a także rośliny strączkowe i dynia.
Przy widocznych objawach niedoboru Ca bądź, gdy występowały one w latach poprzednich, wskazane jest dolistne dokarmianie roślin nawozami z podwyższoną zawartością Ca.
Oprysk dolistny zaleca się kilkukrotnie w okresie wegetacji roślin, a zwłaszcza przed i w okresie tworzenia organów generatywnych oraz dojrzewania owoców. Na ogół dolistnych nawozów wapniowych nie zaleca się mieszać z innymi agrochemikaliami.
Większość naszych gleb zawiera wystarczającą ilość wapnia (Ca) dla pokrycia potrzeb pokarmowych roślin. Konieczność ich wapnowania wynika z potrzeby zmiany odczynu (pH), niezbędnego dla poprawy właściwości gleb. Stąd w rolnictwie wyznaje się zasadę, iż „wapniem nawozimy glebę, a nie roślinę”.
Właściwy odczyn jest podstawą tworzenia struktury gruzełkowatej gleb mineralnych, gdyż Ca i próchnica są lepiszczem tworzącym gruzełki gleby. Dominujący w krajowych realiach, kwaśny odczyn gleb jest często główną przyczyną uniemożliwiającą uzyskiwanie wysokich plonów.
Optymalny zakres pH dla gleb i roślin
Optymalne zakresy pH uzależnione są od zwięzłości gleby. Na glebach bardzo lekkich, wykazujących z natury niskie pH (5,1-5,5), zalecane są rośliny tolerancyjne na kwaśny odczyn, głównie: żyto, owies, łubin żółty i seradela.
Mniej wrażliwe na niższe pH (w zakresie 5,6-6) jest też pszenżyto, gryka, kukurydza, ziemniaki, len, tytoń Virginia, łubin wąskolistny, komonica, koniczyna biała.
Największe wymagania pod tym względem mają rośliny o dużych wymaganiach glebowych, uprawianych na średnich i zwięzłych glebach, gdzie optymalny zakres pH mieści się w przedziale 6,1-7,2.
Na takich glebach i w tym zakresie odczynu, zaleca się uprawę jęczmienia, pszenicy, buraków, rzepaku, grochu, fasoli, bobiku, koniczyny czerwonej, lucerny, chmielu, konopi, a także (w zakresie pH 6,1-6,6) tytoni ciemnych i Burley.
Generalnie przyjmuje się, że optymalny zakres odczynu dla większości roślin mieści się w przedziale pH 5,6–7,2 czyli od lekko kwaśnego do obojętnego. W tym zakresie pH jest też najlepsza przyswajalność większości składników.
Zalety stosowania nawozów wapniowych
- Ca odkwasza glebę i umożliwia uzyskanie optymalnego dla wzrostu roślin odczynu i stabilnej gruzełkowatej struktury,
- wapnowanie gleb kwaśnych zwiększa przyswajalność większości składników pokarmowych z gleby, zwłaszcza makroelementów,
- Ca ogranicza dostępność z gleb, niepożądanych dla roślin metali ciężkich, głównie kadmu i ołowiu, jak też toksyczne działanie wolnych związków glinu, który uszkadza strefę włośnikową korzeni, co utrudnia pobieranie wody i składników pokarmowych,
- Ca osłabia zakwaszający wpływ stosowanych nawozów mineralnych, zwłaszcza azotowych (siarczanu amonu, mocznika, saletry amonowej, RSM),
- Ca ułatwia uprawę gleb zwięzłych, które stają się luźniejsze i wcześniej obsychają wiosną. Z kolei na glebach lżejszych próchnica i regularnie wapnowanie, zwiększa pojemność wodną i kompleks sorpcyjny gleb, co przeciwdziała wymywaniu składników.
