Słoma i nawozy zielone w ziemniakach

Nawozy organiczne są źródłem próchnicy oraz makro- i mikroelementów niezbędnych do prawidłowego rozwoju roślin. Poprawiają strukturę gleby i korzystnie oddziałują na właściwości fizyczne gleby (stosunki powietrzne i wodne) oraz biologiczne właściwości gleby (rozwój mikroorganizmów). Przyczyniają się również do lepszego wykorzystania i wyższej efektywności nawozów mineralnych.

Powszechnie stosowanymi pod ziemniaki nawozami wnoszącymi substancję organiczną są w gospodarstwach utrzymujących zwierzęta na ściółce obornik, w gospodarstwach prowadzących bezściołowe utrzymywanie zwierząt gnojowica, zaś w gospodarstwach bezinwentarzowych może to być słoma lub zielona masa roślin poplonowych.
Słoma roślin zbożowych może być dobrym nawozem organicznym pod warunkiem, że zostanie rozdrobniona najlepiej na odcinki poniżej 10 cm i przyorana natychmiast po zbiorze ziarna. W tym celu najlepiej jest zastosować do zbioru ziarna kombajn z rozdrabniaczem słomy i bezpośrednio po zbiorze wykonać podorywkę na głębokość 10 – 12 cm. Wartość nawozowa słomy uzależniona jest od gatunku zboża (tabela 1).

Tabela 1. Skład chemiczny różnych rodzajów słomy (zawartość procentowa w suchej masie).

Rodzaj słomy

N

P

K

Mg

Żyto

0,58

0,11

1,00

0,08

Pszenica

0,64

0,10

1,05

0,09

Jęczmień

0,75

0,11

1,34

0,12

Owies

0,73

0,15

1,90

0,11

Obornik

2,38

0,62

2,76

0,76

Zawartość składników mineralnych w słomie jest znacznie mniejsza niż w oborniku. Dlatego działanie tego nawozu na środowisko glebowe polega głównie na korzystnym wpływie na właściwości gleby (stanowi dobry materiał próchnicotwórczy), a w mniejszym stopniu niż inne nawozy organiczne słoma ma znaczenie jako źródło składników pokarmowych dla roślin. Specyficzną cechą słomy jest szeroki stosunek C:N, wynoszący 80-100:1, podczas gdy w oborniku stosunek C:N waha się w granicach 20-25:1, zaś w glebie 8-12:1. Wprowadzenie do gleby materiału (słomy) o tak dużej zawartości węgla stymuluje rozwój mikroorganizmów glebowych, które do swego rozwoju zużywają nie tylko azot z rozkładającej się słomy, ale także azot z zasobów glebowych, co określa się biologicznym unieruchamianiem tego składnika. Chcąc zapobiec temu niekorzystnemu procesowi i przyspieszyć rozkład słomy, należy zastosować dodatek azotu mineralnego w ilości 0,8 – 1,0 kg N na 100 kg słomy. Najlepiej zastosować na pociętą słomę mocznik. Słoma przyorana z dodatkiem azotu w nieznacznym stopniu ustępowała obornikowi w odniesieniu do plonowania ziemniaków (tabela 2).

Tabela 2. Wpływ nawożenia organicznego i dawek azotu na plon bulw ziemniaków (t/ha). IHAR Oddział Jadwisin.

Nawozy

Dawki azotu w kg/ha

Średnio

organiczne

0

50

100

150

Obornik – 25 t/ha

23.1

28.3

27.9

26.7

26.5

Słoma 5 t/ha + 1 kg N na 100 kg słomy

20.3

26.3

27.4

26.8

25.2

W warunkach stosowania wysokich dawek nawozów azotowych, można zrezygnować z dodatkowego azotu mineralnego przed przyoraniem słomy. W takich warunkach po zbiorze roślin pozostaje w glebie pewna ilość azotu, która jest wystarczająca do mineralizacji słomy. Ponadto w gospodarstwach stosujących intensywne nawożenie przyorywanie słomy po zbiorze roślin może pełnić rolę ochronną, wiążąc nadmiar azotu mineralnego i nie dopuszczając do jego wymycia.
Alternatywną formę nawozu organicznego stanowić może zielona masa roślin poplonowych. Godnym polecenia jest uprawa ziemniaków po przyorywanych poplonach ścierniskowych, czyli wysiewanych po zbiorze roślin zbożowych i przyorywanych jesienią tego samego roku. Nie zaleca się natomiast uprawy ziemniaków po poplonach ozimych, czyli wysiewanych jesienią i przyorywanych wiosną następnego roku, gdyż prowadzić to może do obniżenia plonu bulw ze względu na opóźnienie terminu sadzenia. Oprócz dostarczania zielonej masy, rośliny poplonowe chronią glebę przed erozją wodną i wietrzną przyczyniając się również do poprawy warunków fitosanitarnych w zmianowaniu roślin. Dodatkową korzyścią z uprawy roślin poplonowych jest jeszcze to, że dzięki głęboko sięgającemu systemowi korzeniowemu możliwe jest przemieszczanie makro- i mikroelementów z głębszych do wierzchnich warstw gleby.
Wyniki dotychczasowych doświadczeń z różnymi roślinami poplonowymi wskazują na znaczne korzyści ekonomiczne wynikające z ich stosowania w porównaniu do innych form nawozów organicznych (tabela 3).

Tabela 3. Porównanie nakładów pracy przy różnych formach nawozów organicznych. IHAR Oddział Jadwisin .

Forma nawozu organicznego

Nakłady w rbh* na 1 ha

Obornik

Gnojowica

Słoma

Rośliny poplonowe

5,6

2,7

1,5

2,1

  • roboczogodziny – nakład pracy uwzględnia wywózkę i roztrząsanie obornika, rozlewanie gnojowicy, cięcie słomy, siew poplonów ścierniskowych

Stosowanie słomy czy poplonów jest 2-3-krotnie tańsze w porównaniu do obornika czy gnojowicy.
Warunkiem udania się poplonów ścierniskowych (uzyskanie możliwie największej ilości zielonej masy roślin) jest:
– możliwie wczesny zbiór z pola rośliny przedplonowej,
– wysiew nawozów fosforowych (40-50 kg/ha P2O5), potasowych (60-80 kg/ha K2O) oraz azotowych (60-90 kg/ha N) w przypadku uprawy roślin ni motylkowych, na ścierń i natychmiastowe przystąpienie do orki na głębokość 15-18 cm, najlepiej połączonej z narzędziem wyrównującym pole (brona, wał strunowy),
dobór właściwych gatunków roślin (tabela 4),
wysiew roślin poplonowych w optymalnym terminie (tabela 4),
odpowiednia ilość opadów deszczu w sierpniu i wrześniu.

Tabela 4. Zalecane rośliny jako poplony ścierniskowe pod ziemniaki.

Peluszka + łubin żółty + seradela

Wyka jara + peluszka. + łubin żółty

Łubin żółty + seradela

Forma

między-

plonu

Roślina

Kategoria gleby

Termin siewu

Norma

wysiewu

kg/ha

lekka

średnia

Poplony ścierniskowe

z roślin strączkowych