Co jeżeli układ DEF zostanie zanieczyszczony np. olejem napędowym albo hydraulicznym? W końcu skoro można pomylić się w tamtą stronę, scenariusz alternatywny jest równie prawdopodobny. Zaś brak higieny i używanie tych samych baniek i zbiorników do różnych płynów, także zadziałać może w odwrotną stronę.
Producenci są zgodni, układ SCR, w tym część mokra, czyli tam gdzie DEF jest w fazie ciekłej, jest ekstremalnie delikatny i podatny na zanieczyszczenia. W wielu instrukcjach operatora można przeczytać, że już jedna kropla oleju napędowego jest w stanie skazić cały znajdujący się w zbiorniku płyn DEF. Dlaczego? Skąd to rygorystyczne podejście? Czy to nie przesada?
Nie, to nie jest przesada. Cały układ jest zaprojektowany i wykonany w sposób oraz z materiałów odpornych na działanie wodnego roztworu mocznika. Zarówno olej napędowy jak i każdy inny jest zabójczy dla uszczelnień i stosowanych między innymi w pompie czy zaworach tworzyw sztucznych. A że olej nie chce rozpuszczać się w wodzie, to owa kropla wszędzie wewnątrz układu dociera w postaci niezmienionej, olejowej, otoczonej płynem DEF. I choć pojedyncza kropelka, niekoniecznie możne doprowadzić do usterki, to zwykle w wyniku błędu lub zaniedbania do układu dostaje się znacznie więcej niepożądanej substancji. A to kończy się źle.
Co zrobić, gdy paliwo dostanie się do DEF?
Zarówno paliwo jak i każdy inny olej będą unosiły się na powierzchni płynu DEF – ma on jeszcze większą gęstość niż woda (1,087 – 1,093 kg/dm3 w 20 oC), podczas gdy oleje mają zwykle od 0,8 do 0,9 kg/dm3 ale pomysł z zebraniem go z powierzchni należy od razu odrzucić, a na pewno nie poprzestawać na tym. Jeżeli maszyna nie została uruchomiona (choć w przypadku układu SCR jest jeszcze jedno małe koło ratunkowe, o czym za chwilę), to klasycznie należy zacząć od pozbycia się skażonego płynu DEF ze zbiornika. Następnie trzeba zdemontować elementy znajdujące się wewnątrz – wielofunkcyjny czujnik oraz grzałkę, również dokładnie i ostrożnie je wymyć, wymienić elementy z gumy, filtry (ssawny i wlewowy – we wlewie) oraz wyczyścić wnętrze zbiornika.
Pamiętajmy, że sam płyn DEF doskonale spłukuje się wodą, jednak osady olejowe trzeba usunąć czymś, co ułatwia pracę z olejem – zmywacz, nafta, benzyna ekstrakcyjna. Po zastosowaniu takich środków trzeba upewnić się, czy teraz one nie stanowią zagrożenia dla układu. Wielokrotne płukanie czystą ciepłą wodą powinno być ostatnim etapem przez suszeniem i ponownym montażem elementów. Te dobrze jest składować w tym, w czym zwykły pracować, czyli w czystym płynie DEF. Pozostawienie elementów z wnętrza zbiornika na powietrzu spowoduje, że mocznik zacznie się krystalizować, co może prowadzić do dodatkowych usterek np. zawieszaniu się kulki wewnątrz czujnika czy osadzaniu się kryształów w przewodzie ssawnym.
Wspomniane koło ratunkowe jest związane z tym, że aby układ SCR zaczął pracować, musi być osiągnięta temperatura, w której z wtryśniętego mocznika można nie będzie powstawała saletra, tj. temperatura gazów wylotowych na katalizatorze SCR musi osiągnąć co najmniej 210-220 oC, a to zwykle chwilę zajmuje. Dopiero wtedy układ zaczyna pracę. Jeżeli po zgaszeniu maszyny nie słyszymy, jak pompa DEF zaczyna fazę odsysania płynu z układu, to oznacza, że układ w ogóle nie rozpoczął pracy. Załączenie pompki po zgaszeniu oznacza, że znów przechodzimy to najgorszego scenariusza.
Układ poszedł w ruch, co teraz?
Teraz wypada zrobić to samo, co w każdym z opisywanych wcześniej przypadków. Trzeba mieć jednak na uwadze fakt, iż jeżeli niepożądanej substancji było dużo, to cały układ począwszy od zbiornika wraz z osprzętem, przez pompę, po przewody, na wtryskiwaczu kończąc, będzie najprawdopodobniej do wymiany. W przypadku pompy zawiodą uszczelnienia i elementy wykonane z tworzyw sztucznych. Wtryskiwacz, jeżeli przetłoczony zostanie przezeń olej, zwyczajnie się zapiecze, a jego dysze zabiją się nagarami.
Z przewodów od pompy do wtryskiwacza, które mają specjalną konstrukcje z wbudowaną grzałką, nie będzie się dało usunąć wszystkich zanieczyszczeń w sposób skuteczny, podobnie ze zbiornikiem. Jeżeli układ będzie przez dłuższy czas wtryskiwał, czy raczej próbował wtryskiwać np. olej napędowy do elementu mieszającego w układzie oczyszczania spalin, to dodatkowa porcja węglowodorów może dodatkowo spowodować uszkodzenie katalizatora SCR, który nie jest gotowy na przyjmowanie i przetwarzanie paliwa. Usterka kosztowna i bez perspektyw na to, aby „coś dało się taniej”.
Oleje w zbiorniku DEF – kolejny scenariusz
Nieco więcej szans mamy w przypadku, gdy zamiast dużej porcji oleju dolanego raz, układ jest zanieczyszczany przez jakiś okres np. gdy operator stosuje wspólny lejek dla oleju napędowego i DEF – również częsty błąd. Układ ma zazwyczaj trzy filtry oraz kilka mniejszych filterków w króćcach (tzw. strainerów – sitek) w przewodach bezpośrednio na pompie oraz wtryskiwaczu. Pierwszy filtr ma postać woreczka i znajduje się bezpośrednio we wlewie płynu DEF – który ma specjalną konstrukcję, redukującą wpływ zanieczyszczeń – pasują do niego idealnie dołączane do baniek przewody wkręcane na korek lub pistolety z dystrybutorów płynu DEF. Drugi filtr, ssawny, znajduje się na przewodzie w zbiorniku. Dostęp do niego można uzyskać po zdemontowaniu i wyjęciu całego zespołu ssawno-pomiarowo-grzewczego. Ostatni duży filtr jest bezpośrednio w pompie DEF.
Jeżeli maszyna często zgłasza błędy z układem SCR, zwłaszcza związane z uzyskiwaniem ciśnienia w układzie albo niską sprawnością układu czy też nieprawidłową dawką DEF lub złą jego jakością DEF, to być może, warto zastanowić się w pierwszej kolejności, w jaki sposób ów płyn jest uzupełniany i czy czasem ktoś nie popełnia błędu. Bo nim dojdzie do usterki wymagającej wymiany któregoś z komponentów, zwykle dość drogich, jest szansa na odratowanie układu płukaniem i wymianą filtrów. Oczywiście jedynie wtedy, kiedy wyzbędziemy się lub pomożemy wyzbyć się u naszych operatorów złych nawyków.
