Ponad 60% gleb Polski wykazuje zbyt duże zakwaszenie, niską zawartość materii organicznej oraz niewielką zawartość frakcji ilastej, zatrzymującej przesiąkającą wodę. Prowadzi to do dużej przepuszczalności wodnej tych gleb i jej retencji (gromadzenia).
By zapewnić w miarę dobre zaopatrzenie roślin w wodę i składniki pokarmowe, należy zmierzać w wieloletnim okresie uprawy, do uzyskania wysokiej żyzności gleb poprzez:
– uzyskanie optymalnego odczynu (pH) i zasobności w składniki pokarmowe,
– uzyskanie w miarę wysokiej zawartości próchnicy;
– uzyskanie i utrwalenie gruzełkowatej struktury.
Zależnie od składu granulometrycznego warstwy ornej gleby i wynikających stąd problemów w ich uprawie można podzielić gleby na:
bardzo lekkie – zawierają do 10 proc. części spławialnych i do 1 proc. próchnicy. Są to piaski luźne i słabo gliniaste, na ogół kwaśne i ubogie w składniki pokarmowe. Posiadają małą zdolność zatrzymywania wody, która łatwo przesiąka, ale są łatwe w uprawie. Można na nich uprawiać żyto i łubin żółty, zaś na nieco lepszych ziemniaki, owies, seradelę i wykę ozimą. Najlepiej przeznaczyć je pod zalesienie. Zaliczane są do V i VI klasy bonitacyjnej.
lekkie – wykazują 11–20 proc. części spławialnych i do 1,5 proc. próchnicy. Są to piaski gliniaste, mające korzystniejsze właściwości fizyczne, chemiczne i biologiczne, a tym samym większą wartość i przydatność rolniczą. Ich jakość zależy w dużym stopniu od podłoża (luźne lub zwięźlejsze) na którym zalegają. Klasyfikowane zazwyczaj w IV b i V klasie bonitacyjnej. Można na nich uprawiać i uzyskiwać wyższe plony ziemniaków, żyta, owsa, pszenżyta, seradeli, wyki ozimej, łubinu żółtego i wąskolistnego oraz tytoniu Virginia. Gleby bardzo lekkie i lekkie zajmują u nas ponad 60 proc. areału gruntów ornych.
średnie – mają 20–35 proc. części spławialnych i do 2,5 proc. próchnicy. Określa się je mianem glin lekkich i utworów pyłowych (w tym lessów), należą do nich także mady średnie i czarnoziemy. Są to na ogół bardzo dobre gleby, łatwe w uprawie, wykazujące korzystne właściwości fizyczne i chemiczne, poprawne stosunki wodno – powietrzne, co umożliwia uzyskiwanie wysokich i wiernych w wieloleciu plonów,
ciężkie i bardzo ciężkie (zwięzłe) – zawierają >35, a nawet (bardzo ciężkie) >50 proc. części spławianych. Określane są mianem gleb gliniastych i ilastych oraz „minutowych”, gdyż podczas nadmiaru lub niedoboru wody, mażą się bądź silnie zbrylają, co utrudnia ich uprawę oraz wymaga dużej siły uciągu. Przy ich racjonalnej uprawie, zapewniającej optymalne pH oraz wysoką zasobność w składniki pokarmowe i związki próchniczne, zapewniają wysokie plony, nawet najbardziej wymagających roślin.
Trudność w uprawie poszczególnych gleb zależy głównie od zawartości części spławialnych oraz wzajemnej proporcji różnych frakcji, w tym udziału materiałów ilastych, zawartości próchnicy, odczynu gleby i jej struktury. Zawartość związków próchnicznych utrzymuje się często na względnie stałym poziomie, zależnym w dużym stopniu od składu granulometrycznego gleby. Dotyczy to zwłaszcza gleb lżejszych, gdzie pożądany wzrost zawartości próchnicy jest szczególnie trudny, gdyż zachodzi w nich szybka mineralizacja resztek pożniwnych oraz nawozów naturalnych i organicznych. Dlatego powinny być stosowane w mniejszych ilościach, ale częściej. Podobna zasada obowiązuje przy ich wapnowaniu.
