Kwoty nie do lamusa

12 października 2011 roku Komisja Europejska opublikowała propozycję pakietu zmian legislacyjnych dla wspólnej polityki rolnej na lata 2014–2020. Zgodnie z propozycją, od września 2015 roku mają przestać obowiązywać kwoty przyznawane poszczególnym krajom UE na produkcję cukru. Projekt jest przedmiotem niezwykle ożywionej dyskusji w Radzie i w Parlamencie Europejskim (PE).

 Jest również przedmiotem intensywnych działań lobbingowych ze strony, po pierwsze, plantatorów buraka cukrowego i przedstawicieli sektora cukrowniczego, opowiadających się za utrzymaniem kwot do 2020 roku (lub dłużej) oraz, po drugie, producentów żywności (zwłaszcza słodyczy i napojów), a także rafinerii importowanego spoza UE cukru trzcinowego oraz organizacji konsumenckich, opowiadających się za zniesieniem kwot zgodnie z inicjatywą Komisji. 
Projekt jest również krytykowany przez kraje najmniej rozwinięte, które aktualnie mają prawo do dostarczania określonych kwot cukru na rynek unijny po cenach preferencyjnych (a więc z wyłączeniem nakładanego przez UE cła importowego). Liberalizacja unijnego rynku cukru będzie dla nich oznaczała trudną konkurencję z wielkimi eksporterami cukru z trzciny cukrowej (Brazylia, Afryka Południowa, Tajlandia), aktualnie zmuszonych do płacenia wysokich ceł. 
Za liberalizacją lobbują wielcy producenci słodyczy i napojów – m.in. koncerny Nestle, Kraft, Coca-Cola – a także sektor związany z rafinowaniem cukru trzcinowego z bardzo aktywną lobbingowo korporacją Tate & Lyle Sugars z Wielkiej Brytanii na czele. Kształt propozycji Komisji wskazuje, iż podmioty te rozpoczęły działania mające na celu zabezpieczenie swych interesów na bardzo wczesnym etapie procesu decyzyjnego, tj. w fazie przygotowania projektu przez urzędników Komisji. Przykładowo, Tate & Lyle posługiwała się argumentem dotyczącym konieczności zaprowadzenia na unijnym rynku cukru zasad wolnej konkurencji, wskazując, iż jest rynek ten jest silnie zmonopolizowany (7 największych producentów kontroluje 81% rynku). Koncern domagał się też równych warunków dostępu do surowca zarówno z buraka cukrowego jak i trzciny cukrowej, co nie jest możliwe przy utrzymywaniu wysokich ceł importowych na cukier trzcinowy. 
Taka linia argumentacji trafiła w Komisji na podatny grunt, wpisując się w tendencje liberalizacyjne i deregulacyjne spójne z redukcją budżetu wspólnej polityki rolnej w nowej perspektywie finansowanej na lata 2014–2020. Deklarowanym celem Komisji jest bowiem poddanie produkcji rolnej mechanizmom rynkowym w większym stopniu niż miało to dotychczas miejsce. W założeniu zniesienie kwot spowoduje wzrost produkcji oraz spadek cen (co ma być korzystne dla branży producentów żywności i przede wszystkim konsumentów), a w konsekwencji zwiększenie efektywności sektora w ramach całej UE, ponieważ produkcja utrzyma się tam, gdzie będzie najbardziej opłacalna. Takie podejście stanowi jednak  zagrożenie dla cukrownictwa w Polsce, niezdolnego do konkurencji z daleko wydajniejszymi podmiotami z Francji czy z Niemiec. 
Państwa członkowskie należące do czołowych producentów cukru w UE dążą do przedłużenia okresu obowiązywania kwot do roku 2020, by dać plantatorom czas na stopniowe przystosowanie się do nowej sytuacji rynkowej. Plantatorzy buraka cukrowego wskazują, że potrzebują kwot dla przygotowania się do konkurencji globalnej oraz dla ochrony blisko 180 000 miejsc pracy w całej UE. Nie należy się jednak spodziewać, by Niemcy czy Francja, posiadające bardzo wydajny i konkurencyjny sektor cukrowniczy, będą chciały przedłużyć obowiązywanie kwot ponad horyzont 2020 roku. Polski rząd opowiada się za utrzymaniem kwot co najmniej do 2020 roku, przy jednoczesnym ich zwiększeniu do poziomu faktycznego zużycia. Odpowiednie wnioski były kierowane przez Ministerstwo Rolnictwa do Komisji. Powstaje jednak pytanie o to, czy polski rząd starał się wpłynąć na stanowisko Komisji w fazie przygotowawczej projektu. Treść komisyjnej propozycji wskazuje bowiem, iż takie działania nie były podejmowane lub też nie były one skuteczne. 
Tymczasem 23 stycznia br. komisja PE ds. rolnictwa opowiedziała się za przedłużeniem reżimu kwotowego do 2020 (stosunkiem głosów 33 do 11), zaś głosowanie plenarne odbędzie się w tym tygodniu (11–15 marca). Podczas debaty w komisji posłowie wskazywali na konieczność ochrony unijnego rynku cukru, stawiając m.in. pytania o to, dlaczego importuje się cukier celem zbilansowania produkcji kwotowej i zużycia, zamiast zezwolić na sprzedaż wyprodukowanego w UE cukru pozakwotowego. Konieczne jest, zgodnie z przyjętym przez komisję ds. rolnictwa raportem, automatyczne przekwalifikowywanie z cukru poza-kwotowego na kwotowy w celu ochrony równowagi strukturalnej rynku. Efektem korzystnego dla plantatorów i sektora cukrowniczego wyniku głosowania była dynamiczna mobilizacja pod koniec lutego kilkudziesięciu organizacji europejskich zrzeszających producentów żywności i przetwórców cukru. Teoretycznie możliwy jest odmienny od wyniku głosowania w komisji wynik w głosowaniu plenarnym, jednak takie sytuacje zdarzają się w Parlamencie stosunkowo rzadko. 
Przyszłość unijnego rynku cukru zostanie określona przez rozwiązanie kompromisowe, wypracowane w Radzie i w Parlamencie. System kwot ma duże szanse na utrzymanie do 2020 roku, należy jednak spodziewać się korekt w odniesieniu do szczegółowych mechanizmów tego instrumentu regulacji rynku. Warto również podkreślić, iż rynek cukru podlega różnym formom regulacji we wszystkich krajach będących znaczącymi producentami buraków lub trzciny cukrowej. Stwierdzenie to nie jest równoznaczne z postulatem przeniesienia pakietów konkretnych rozwiązań na grunt unijny. Nie można jednak nie zauważyć, iż ochrona własnego rynku i własnych producentów jest istotnym elementem polityki gospodarczej innych globalnych graczy. Unia Europejska powinna wziąć ten fakt pod uwagę. 
Agnieszka Cianciara
Instytut Studiów Politycznych PAN
Collegium Civitas

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany, podajesz go wyłącznie do wiadomości redakcji. Nie udostępnimy go osobom trzecim. Nie wysyłamy spamu.
Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem*.
Please enter your name here
Please enter your comment!

Polityka Prywatności