Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi poinformowało, że określenie rzeczywistych strat w gospodarstwach rolnych spowodowanych np. wystąpieniem suszy byłoby możliwe wyłącznie po wprowadzeniu obowiązku prowadzenia rachunkowości rolnej i przedstawieniu przez rolników rocznych sprawozdań finansowych z gospodarstwa rolnego. Resort rolnictwa zapewnia, że corocznie udoskonala aplikację suszową.
Poseł Jan Warzecha wystąpił do ministra rolnictwa i rozwoju wsi z interpelacją poselską (nr 4745) w sprawie skarg rolników na wadliwe działanie aplikacji suszowej. Chodzi między innymi o niewłaściwe wyliczanie średniej strat poniesionych w kilku uprawach i błędy techniczne, które uniemożliwiają wysłanie wniosków w odpowiednim czasie. Rolnicy podpisem zaufanym składają wniosek o oszacowanie strat w uprawach rolnych, w których klimatyczny bilans wodny w danym okresie, wskazuje na możliwość spadku plonów w związku z suszą.
Rolnicy ponoszą straty na skutek wadliwego działania aplikacji suszowej
Wielu z poszkodowanych rolników, szczególnie hodowców doświadcza strat, ponieważ aplikacja ta, jak twierdzą, nie jest rzetelnym źródłem informacji o stratach spowodowanych przez suszę. Wiele gospodarstw nie osiąga wymaganych 30 % strat, a wyniki aplikacji są zaniżane w wyniku jej wadliwego działania. Poseł zapytał ministra rolnictwa i rozwoju wsi, czy planuje w najbliższym czasie przeprowadzenie analizy działania aplikacji suszowej oraz wprowadzenie zmian, które poprawią jej funkcjonalność i rzetelność.
Stanowisko resortu rolnictwa
W odpowiedzi Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdziło, że w przypadku gdy rolnik we wniosku o oszacowanie szkód poda procentową wysokość szkód spowodowanych przez suszę w poszczególnych uprawach wyższą niż ta wysokość ustalona na podstawie danych Instytutu Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowego Instytutu Badawczego (dalej: IUNG) wynikających z prowadzonego sytemu monitoringu suszy rolniczej – do obliczenia wysokości szkody przyjmuje się odpowiednio dane w tym zakresie IUNG.
Natomiast w przypadku gdy procentowa wysokość szkód różni się od procentowej wysokości szkód oszacowanej przez komisję powołaną przez wojewodę właściwego z względu na miejsce wystąpienia szkód spowodowanych przez suszę, do obliczenia wysokości szkody przyjmuje się:
1) niższą wysokość szkód powiększoną o 30%, jeżeli różnica wynosi więcej niż 30% w stosunku do niższej wysokości szkód;
3) wysokość szkód ustaloną na podstawie danych IUNG, jeżeli zgodnie z ustaleniami tego instytutu wysokość szkód wynosi 0%.
Dla wyznaczenia suszy rolniczej wybrano okres sześciu dekad od dnia 21 marca do dnia 30 września, gdyż okres ten najlepiej ocenia deficyt wody w plonowaniu roślin uprawnych. Okres sześciu dekad umożliwia lepsze określenie obniżenia plonu końcowego roślin z powodu wystąpienia deficytu wody.
Monitoring suszy jest udoskonalany
Resort rolnictwa poinformował, że system monitoringu suszy rolniczej podlega ciągłej rozbudowie i doskonaleniu. W 2023 roku z uwagi unowocześnienie bazy pomiarowej przez IMGW-PIB, polegającej między innymi na wykorzystaniu nowych naziemnych radarów (Radar Meteor 735CDP10), określających opad atmosferyczny o rozdzielczości 500 m x 500 m, co umożliwia otrzymanie 1 248 000 danych pomiarowych w Polsce, pozyskiwanych z częstotliwością co 5 minut. Dane te pochodzą z sieci POLRAD. POLRAD jest polską siecią radarów meteorologicznych, Dane z tej sieci pozwalają na precyzyjne ustalenie obszaru suszy dla działek, gminy, czy powiatu.
Oprócz danych z radarów naziemnych w dalszym ciągu wykorzystywane są dane meteorologiczne pochodzące z punktów pomiarowych. Baza tych danych ciągle ulega zwiększeniu, w pierwszym półroczu 2024 r. przybyło 303 stacji z systemu EDWIN oraz 18 stacji samorządowych. W sumie w prowadzonym SMSR wykorzystywane były dane meteorologiczne z 1072 punktów pomiarowych. Zastosowanie cyfrowych map glebowych w skali 1 : 5 000 znacznie zwiększyło szczegółowość wyznaczenia suszy rolniczej wynosząca 5 metrów w terenie.
Natomiast średnia roczna produkcja roślinna i średnia roczna produkcja rolna dla celów szacowania szkód powstałych w wyniku suszy są ustalane na podstawie danych Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowego Instytutu Badawczego o średniej wielkości produkcji roślinnej i produkcji rolnej, udostępnianych przez ministra właściwego do spraw rozwoju wsi.
Jak się oblicza wysokość szkód z powodu suszy?
Wysokość szkód na poziomie średniej rocznej produkcji roślinnej rolnika jest obliczana jako różnica:
- a) iloczynu ilości produktów roślinnych wyprodukowanych w roku, w którym wystąpiła susza i średniej ceny sprzedaży uzyskanej w danym roku, i
- b) iloczynu średniej rocznej ilości produktów roślinnych wyprodukowanych w okresie trzech lat przed wystąpieniem suszy i uzyskanej średniej ceny sprzedaży.
Na wysokość szkód średniej rocznej produkcji roślinnej ma wpływ nie tylko procentowa wysokość szkód, ale również wysokość przychodów z poszczególnych upraw, w tym w przychodów z upraw, w których nie jest szacowana susza.
Protokół oszacowania szkód jest generowany automatycznie za pomocą publicznej aplikacji, jeżeli szkody spowodowane wystąpieniem suszy wynoszą powyżej 30% średniej rocznej produkcji rolnej albo kalkulacja oszacowania szkód, która jest generowana automatycznie w przypadku gdy szkody spowodowane wystąpieniem suszy wynoszą nie więcej niż 30% średniej rocznej produkcji rolnej.
Obowiązujące obecnie przepisy nie przewidują innego sposobu wyliczenia oraz ponownej weryfikacji zgłaszanych przez producentów rolnych strat w uprawach rolnych powstałych w wyniku wystąpienia suszy.
Wprowadzenie rachunkowości rolnej usprawniłoby system
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi poinformowało, że określenie rzeczywistych strat w poszczególnych gospodarstwach rolnych spowodowanych np. wystąpieniem suszy byłoby możliwe wyłącznie po wprowadzeniu obowiązku prowadzenia rachunkowości rolnej i przedstawieniu przez rolników rocznych sprawozdań finansowych z gospodarstwa rolnego. Do tego czasu pozostaje ustalanie strat w gospodarstwach rolnych na podstawie szacunków.
Resort rolnictwa: GUS nie ma uwag do aplikacji suszowej
W ocenie resortu rolnictwa, prawidłowość działania aplikacji „Zgłoś szkodę rolniczą” potwierdzają wyniki szacunku produkcji głównych upraw rolnych i ogrodniczych w 2023 r. opracowane przez Główny Urząd Statystyczny.
Nowe ułatwienia w aplikacji suszowej
Resort rolnictwa wskazał, że corocznie wprowadzane są w aplikacji „Zgłoś szkodę rolniczą” zmiany mające na celu usprawnienie jej działania. W 2024 r. umożliwiono rolnikom otrzymanie maila z powiadomieniem o zmianie statusu sprawy. Rolnik otrzymuje
1) powiadomienie o skutecznym podpisaniu wniosku,
2) alert o niepowodzeniu podpisania wniosku,
3) powiadomienie o możliwości pobrania kalkulacji,
4) powiadomienie o wygenerowaniu protokołu,
5) powiadomienie o podpisanym protokole do odbioru.
Dopiero zmiana statusu na złożony oznacza, że wniosek został skutecznie wysłany i będzie brany pod uwagę w trakcie przeliczenia algorytmem rozliczeniowym.
Zarówno protokół jak i kalkulacja oszacowania szkód generowane są automatycznie za pomocą aplikacji elektronicznej i nie stanowią decyzji administracyjnej.
