W odchowie cieląt istotną rolę ogrywa żywienie oraz właściwy system utrzymania. Szczególnie ważne są m. in. właściwa higiena przez cały okres odchowu, prawidłowe zabiegi w okresie okołoporodowym, warunki późniejszego chowu, odpowiednie pojenie cieląt, zbilansowanie dawki pokarmowej, a nawet sposób karmienia.
Odchów cieląt decyduje o efektywności hodowli i użytkowaniu bydła. Błędy popełnione w trakcie odchowu mają ujemny wpływ na ogólna kondycję krów, ich zdrowotność, mleczność, i w konsekwencji na opłacalność produkcji.
Dbałość o właściwy odchów cieląt warto rozpocząć jeszcze przed porodem. Ten ostatni powinien odbywać się w porodówce, pod nadzorem hodowcy, gdzie przyszła matka winna trafić na ok. 14 dni przed wycieleniem. Ingerencja hodowcy w samo wycielenie powinna być ograniczona do minimum.
Ważne są pierwsze godziny życia cielęcia. W ciągu 30 minut po wycieleniu wskazane jest podanie pierwszej porcji siary, a następnie pozostałą w ciągu dalszych 6 godzin. Zaleca się, aby ilość siary, którą cielę otrzyma w pierwszej dobie życia wynosiła ok. 10% jego masy ciała tj. 4-5 litrów, przy czym ponad połowę tej ilości cielę powinno otrzymać w pierwszych godzinach życia. Pierwszego dnia po porodzie siarę podaje się ciepłą w 4-5 porcjach po 1- 1,5 litra na odpój. Jakość siary oznacza się siaromierzem lub refraktometrem. W kolejnych dniach zmniejsza się częstość pojenia do 3 razy, równocześnie zwiększając dawkę. Duża ilość pobranej siary korzystnie wpływa na wzrost i zdrowie cielęcia pod warunkiem, że karmimy je ostrożnie, zapobiegając przekarmieniu.
Zaleca się do 3 godz. po wycieleniu, po osuszeniu i napojeniu, oddzielić cielę od matki i umieścić pojedynczo. Cielęta powinny przebywać w pomieszczeniach czystych, suchych, wolnych od insektów i much. Nieodpowiednie warunki zoohigieniczne mogą prowadzić do rozwoju grzybic, biegunek lub schorzeń płuc. Cielęta lubią świeże, chłodne, suche powietrze. Dobrze czują się również zimą w budkach na powietrzu.
Nie należy zapominać o wodzie. Siara, mleko i preparaty mlekozastępcze, zawierają związki, które wzmagają pragnienie. Należy zapewnić cielętom stały dostęp do czystej i w odpowiedniej temperaturze wody.
Od 2-3 dnia życia podaje się cielęciu preparat mlekozastępczy. Nie warto oszczędzać na jakości takich preparatów. W porównaniu z mlekiem krowim preparaty mają lepszy skład chemiczny. Zawierają mniej białka i tłuszczu, a więcej laktozy, witamin oraz mineralnych. Dzięki żywieniu takimi preparatami unika się też przenoszenia zarazków z krowy na cielę, poza tym mleko zawiera więcej zanieczyszczeń i bakterii, a czasami mogą się w nim znajdować pozostałości po leczeniu antybiotykowym.
Cielęta rodzą się zwierzętami monogatrycznymi. Cała sztuka odchowu polega na jak najszybszym rozwinięciu żwacza, by trawił pasze objętościowe. Nie powinno się podawać cielętom mleka lub preparatów mlekozastępczych do woli, lecz ograniczyć ich ilość w pierwszych tygodniach życia do 2 x 3 litry dziennie, później do 2 x 4 l dziennie. Podawanie mleka do woli hamuje rozwój żwacza, przez co cielę nie trawi pasz włóknistych. Odpajanie zakańcza się, gdy cielę pobiera ok. 1,5-2 kg mieszanki treściwej na dobę, co najczęściej ma miejsce w wieku ok. 2 miesięcy.
Podczas żywienia paszami płynnymi docelowy przyrost cieląt powinien wynosić ok. 900 g dziennie. Aby to uzyskać, należy stosować jak najlepszej jakości preparaty, nie zwracając uwagi na ich cenę.
Cielęta już po pierwszym tyg. życia powinny otrzymywać łatwostrawne pasze treściwe. W handlu istnieje szereg takich preparatów Skarmiając paszę o dużej ilości skrobi i białka sprawiamy, że w przewodzie pokarmowym przeżuwacza powstają propioniany i kwas mlekowy stymulujące rozwój żwacza. Z kolei zbyt duża ilość włókna pochodząca np. z siana, zaburza te procesy. Siano ponadto, niepotrzebnie rozpycha żołądek utrudniając funkcjonowanie rynienki przełykowej. Zamiast siana lepiej podawać mieszankę treściwą, która o wiele lepiej stymuluje rozwój żwacza.
Po pierwszym miesiącu życia należy zacząć podawać pasze objętościowe. Mogą to być dobrej jakości kiszonki z kukurydzy lub z traw, a jeszcze lepiej niewielkie ilości TMR dla krów w laktacji. Zaletą takiego żywienia jest fakt, że w 8-10 tyg. życia cielę jest całkowicie przystosowane do trawienia dawki TMR, którą wcześniej otrzymywało.
W miarę rozwoju przedżołądków rola pasz objętościowych w diecie cieląt stopniowo wzrasta. Cielę półroczne, podobnie jak dorosły przeżuwacz, powinno być żywione wyłącznie paszami stałymi – mieszankami treściwymi, kiszonką i sianem.
Przedstawiony program odchowu cieląt umożliwia inseminację jałówek już w wieku 15 miesięcy, przy masie ciała ok. 400 kg.
Prof. dr hab. inz. Tadeusz Barowicz
