Wiosenne nawożenie ozimin zazwyczaj koncentruje się na nawożeniu azotem. Azot jest czynnikiem mocno kształtującym plon i jego jakość oraz ma duży wpływ na zdrowotność roślin w łanie. Pierwsza dawka azotu ma na celu pobudzić rośliny do wzrostu, zregenerować uszkodzenia po zimie i odbudować powierzchnię asymilacyjną. Dla łanów mocnych i dobrze zagęszczonych, wysiew azotu należy opóźnić i nieco obniżyć jego ilość. Z kolei plantacje słabsze należy nawozić wcześniej i wyższą dawką, aby do momentu strzelania w źdźbło zbudowały łan o pożądanej obsadzie pędów.
Jeśli pszenica została wysiana w terminie opóźnionym, a rośliny przed zimą nie zdążyły się dostatecznie rozkrzewić lub w przypadku słabego przezimowania czy przedplonu mało zasobnego w azot, pierwszą dawkę azotu należy zastosować jak najwcześniej, tj. w okresie ruszenia wegetacji. Jeśli jednak pszenicę wysiano w optymalnym terminie i po dobrym przedplonie, to pierwszą dawkę można opóźnić nawet do fazy pierwszego kolanka. Przeciętne optymalne dawki azotu pod zboża ozime w zależności od oczekiwanego plonu zawarto w tabeli 1.
W celu uściślenia wielkości pierwszej dawki nawozów azotowych zaleca się wykonanie testu glebowego Nmin, w celu zaliczenia pola do jednego z przedziałów potrzeb nawożenia azotem (tab. 2). Należy pobrać próby gleby wczesną wiosną z trzech głębokości: 0–30, 30–60, 60–90 cm i w laboratorium określić zawartość azotu mineralnego (suma azotu azotanowego i amonowego).
Na podstawie tabeli 1. należy wybrać dla uprawianej rośliny dawkę N i określić jaką ilość należy zastosować w pierwszej dawce. Na przykład na polu przeznaczonym pod zasiew pszenicy ozimej stwierdzona wczesną wiosną zawartość Nmin w glebie do głębokości 90 cm wynosi 100 kg N/ha, kategoria agronomiczna gleby – średnia, potrzeby nawożenia azotem na podstawie tabeli 2. – średnie. Całkowita dawka azotu wynikająca z tabelarycznego doradztwa nawozowego wynosi 120–150 kg N/ha (założono plon 6–8 t/ha). Wielkość pierwszej dawki azotu stanowi 50% dawki całkowitej i wynosi 60–75 kg N/ha.
Czytaj także: Kiedy, jak i czym nawozić rośliny dolistnie?
Przy ustaleniu drugiej dawki nawożenia azotem wskazane jest wykonanie testu stanu odżywiania roślin azotem (zawartość azotu ogólnego) i dokonanie na tej podstawie modyfikacji wielkości tych dawek nawozów (tab. 3). Próbki materiału roślinnego pobiera się między pełnym krzewieniem a początkiem strzelania zbóż w źdźbło.
Rozpowszechniła się również metoda oceny stanu odżywiania roślin azotem na podstawie pomiaru indeksu zieloności liścia albo zawartości chlorofilu za pomocą specjalnie skonstruowanego przyrządu optycznego zwanego N-testerem. Metoda określania dawki azotu na podstawie wartości SPAD w postaci tzw. jednostek, polega na porównaniu stanu odżywienia roślin nawożonych i nienawożonych azotem (powierzchnia kontrolna). Obliczyć iloraz obu tych wartości (tab. 4).
Wysoką efektywność nawożenia azotem uzyskamy wtedy, gdy pH gleby będzie prawidłowe i udostępnimy roślinom pozostałe niezbędne składniki pokarmowe. Jeśli z jakiś powodów nie zastosowano przedsiewnie pełnej dawki nawozów K i P, trzeba je koniecznie uzupełnić pogłównie wczesną wiosną – tylko na glebach o średniej zasobności w ten składnik. Na glebach o bardzo niskiej zasobności, P i K należy wnieść bezwzględnie przedsiewnie. Na plantacjach mogą wystąpić niedobory magnezu (chloroza międzynerwowa). Dobrze jest zastosować dolistne nawożenie zbóż siedmiowodnym siarczanem magnezu (w stężeniu 5-procentowym) lub jednowodnym (w stężeniu 3-procentowym). Procesy przemiany i transportu azotu możemy stymulować przez podanie przed ruszeniem wegetacji siarki i magnezu (np. w postaci kizerytu).
Prof. Bogusława Jaśkiewicz
IUNG-PIB Puławy
