W podnoszeniu żyzności gleb należy zwracać szczególną uwagę na utrzymanie w glebie wysokiej zawartości związków próchnicznych. Próchnica i odpowiedni odczyn kształtują bowiem pożądaną strukturę gruzełkowatą gleb mineralnych, dzięki czemu optymalizują ich stosunki powietrzno-wodne. Związki próchniczne gromadzą 3-5 krotnie więcej wody dostępnej dla roślin, niż same ważą.
Jest to szczególnie cenne na glebach lżejszych oraz w latach lub okresach z niedoborem opadów. Także pojemność sorpcyjna związków próchnicznych, czyli zdolność zatrzymywania składników pokarmowych, przewyższa 5-10 krotnie możliwości sorpcyjne mineralnej części gleb.
Próchnica zwiększa też właściwości buforowe gleb, czyli ich odporność na gwałtowne, a zarazem niepożądane zmiany wartości pH, zarówno w sensie zakwaszania, jak też alkalizacji. Korzystnie wpływa także na aktywność biologiczną gleb. Namnażają są wówczas pożądane bakterie saprofityczne, będące antagonistami patogenów chorób roślinnych. Wynika stąd potrzeba systematycznego zwiększania, a następnie utrzymania w glebie, w miarę wysokiej zawartości próchnicy. W tym celu zaleca się stosowanie w większych ilościach nawozów naturalnych i organicznych. Obok dotychczas stosowanych (obornika, gnojowicy, gnojówki, słomy, liści buraka i pozostałych okopowych, łodyg tytoniu i chmielu, także nawozów zielonych) możliwe jest w każdym gospodarstwie sporządzanie kompostów.
Kompostem nazywamy nawóz organiczny uzyskiwany przez tlenowy rozkład materii organicznej przez mikroorganizmy (głównie bakterie i grzyby), ułożony w specjalnej pryzmie lub sztucznych pojemnikach (kompostownikach). Jako wsad do pryzmy można wykorzystać różnego rodzaju organiczne odpady, pochodzące z gospodarstwa rolnego, w tym kuchenne.
W gospodarstwie rolnym głównym wsadem do pryzmy kompostowej powinna być skoszona trawa z trawników i miedz, chwasty (najlepiej bez nasion), opadłe jesienią liście, słoma, cieńsze gałęzie lub zrębki powstałe z przycinania lub likwidacji drzew i krzewów owocowych, jak też trociny, kora, a nawet papierowe chusteczki i serwetki. Z odpadów kuchennych za szczególnie wartościowe uważane są skorupki jaj, fusy po kawie i herbacie, okruchy pieczywa, resztki warzyw i owoców, w tym z orzechów włoskich, laskowych, arachidowych oraz dyni i słonecznika, także pozostałości z domowej produkcji soków, wina, piwa, itp.
Do pryzmy kompostowej można też dodawać popiół drzewny, zawierający szczególnie duże ilości potasu, poza tym wykorzystane wcześniej (np. w produkcji rozsady) podłoże torfowe. Nie powinno się natomiast kompostować świeżych rozłogów perzu, skrzypu, pokrzyw, także innych tworzących podziemne kłącza i rozłogi, gdyż mogą wrastać w pryzmę kompostową i zachwaszczać pole. Ponieważ jednak są bogate w materię organiczną i składniki mineralne, warto je (po wysuszeniu) wykorzystać do produkcji kompostu.
