Dobre trawy – lepszy wynik ekonomiczny

0
1309

Gospodarowanie na łąkach i pastwiskach ma na celu dostarczenie zwierzętom gospodarskim wartościowej i zdrowej paszy. Jej jakość winna pokrywać potrzeby zwierząt, wynikające z ich cech gatunkowych, rasowych, wieku czy poziomu wydajności. Pasze z użytków zielonych odgrywają podstawową rolę w żywieniu zwierząt. N

Wykorzystanie pasz z użytków zielonych zależy od terminu koszenia, czy spasania, strawności składników pokarmowych i koncentracji energii, a także cech fizycznych i organoleptycznych paszy. Im strawność bywa większa, tym pasza krócej zalega w przewodzie pokarmowym zwierząt i zwiększa się jej pobieranie. Wielkość dawki suchej masy i poziom koncentracji energii, to czynniki decydujące o produktywności zwierząt. Pobieranie paszy przez zwierzęta uzależnione jest także od struktury fizycznej paszy i jej smakowitości. Mniej wydajne są pasze wodniste oraz zawierające substancje swoiste, jak: alkaloidy, saponiny i glikozydy. Smakowitość rośnie przy zwiększonej zawartości cukrów rozpuszczalnych, np. życica trwała chętniej jest zjadana niż kupkówka pospolita, ponieważ zawiera więcej cukrów rozpuszczalnych i dwucukrów.

Wartość pastewna
Należy zaznaczyć, że zwierzęta dobrze wygryzają ruń pastwiskową, bądź pobierają siano albo kiszonkę, jeśli nie mają do wyboru lepszej. Na łąkach i pastwiskach rośnie duża ilość roślin, należąca do różnych gatunków i grup. Rozróżnia się: trawy, rośliny motylkowate, zioła, chwasty, itp. Wartość pastewną poszczególnych gatunków i grup roślin oceniana jest na podstawie zawartości składników pokarmowych, smakowitości, właściwości dietetycznych i wpływu na wydajność użytkową zwierząt. Odmienne są także i inne ich właściwości, np. wysokość plonowania, trwałość, odporność na niesprzyjające warunki siedliskowe. Najbardziej wartościowe są trawy pastewne i rośliny motylkowate. Pasza wyprodukowana na łące i pastwisku, na których wymienione grupy roślin występują w dużych ilościach, ma dużą wartość pokarmową, gdyż jest smaczna, zasobna w białko, witaminy i inne składniki. Korzystne właściwości mają także zioła pastewne, które przyczyniają się do zwiększenia zawartości makro- i mikroelementów.

Ruń dobrej łaki
W runi łąkowej lub pastwiskowej podstawową grupę roślin stanowią trawy. Trawy dzieli się na wysokie, które wyznaczają potencjał plonotwórczy oraz trawy średnio wysokie i niskie, które zagęszczają ruń w dolnej warstwie, przyczyniając się do lepszego wykorzystania światła, a tym samym przestrzeni życiowej. Do najwartościowszych gatunków traw, nazywanych często szlachetnymi, należą, m. in.: kostrzewa łąkowa, tymotka łąkowa, kupkówka pospolita, wyczyniec łąkowy, rajgras wyniosły, wiechlina łąkowa, życica trwała i kostrzewa czerwona.

Poszczególne gatunki i grupy roślin tworzą różnorodne zbiorowiska, dostosowane do warunków wodnych, rodzaju gleby, jej żyzności oraz do przeprowadzanych zabiegów pratotechnicznych. Poznanie wymagań siedliskowych poszczególnych gatunków runi łąkowej, bądź pastwiskowej, jest warunkiem poprawnej gospodarki na tych użytkach. Ruń dobrej łąki powinna zawierać: 50% traw wysokich, 30% średnio wysokich i niskich, 10 – 20 % roślin motylkowatych oraz do 10% ziół. Na pastwisku te proporcje powinny się kształtować następująco: 30% traw wysokich, 50% traw średnio wysokich i niskich, 10 – 20% roślin motylkowatych oraz do 10% ziół.

Kostrzewa łąkowa jest trawą wysoką, luźnokępkową, tworzącą krótkie, podziemne rozłogi. Nie wykształca pędów generatywnych w roku siewu i w odrostach (w latach pełnego użytkowania). Jest gatunkiem trwałym, wegetację rozpoczyna wczesną wiosną, a kwitnie w czerwcu. Należy do roślin azotolubnym, ale o małej zdolności konkurencyjnej. Doskonale rozwija się na żyznych, dostatecznie wilgotnych glebach mineralnych i organicznych. Nadaje się na łąki i pastwiska, gdyż szybko odrasta po skoszeniu i jest odporna na udeptywanie. Należy do najcenniejszych traw, daje paszę o wysokiej wartości pokarmowej. Wyróżnia się wysoką smakowitością i strawnością.

Tymotka łąkowa jest trawą wysoką, luźnokępkową, bogato ulistnioną. Należy do gatunków wolno rosnących, późnych. Po skoszeniu dobrze odrasta. W roku zasiewu wytwarza pędy generatywne, a także znaczną ich ilość może wykształcać w odrostach. Odznacza się dobrą zimotrwałością i dobrze znosi długotrwałą okrywę śnieżną. Najlepiej rozwija się na glebach żyznych, odpowiednio wilgotnych i nieprzesychających przez dłuższy czas. Dobrze znosi krótkotrwałe zalewy. Należy do cennych traw pastewnych. Nadaje się do mieszanek łąkowych i pastwiskowych. W zależności od sposobu planowanego użytkowania należy dobrać do mieszanki odpowiednią odmianę. Trawa umiarkowanie odporna na udeptywanie, ale wobec małej zdolności konkurencyjnej i powolnego rozwoju, stosunkowo szybko wypada przy intensywnym użytkowaniu pastwiskowym. Odznacza się dobrą strawnością i wolnym tempem starzenia się.

Kupkówka pospolita należy do traw wysokich, luźnokępkowych, tworzących szerokie, bogato ulistnione w dolnej partii, kępy. Jest gatunkiem trwałym. Wegetację rozpoczyna bardzo wcześnie. Dojrzałość kośną uzyskuje pod koniec maja. Po wykłoszeniu szybko drewnieje. Jest cennym składnikiem paszy na użytkach zielonych. W odrostach wykształca tylko pędy wegetatywne. Należy do gatunków azotolubnych, bardzo agresywnych. Występuje na umiarkowanie wilgotnych i suchych glebach mineralnych i organicznych. Nie znosi zalewów powierzchniowych. Należy do gatunków o wszechstronnym zastosowaniu. Nadaje się do użytkowania kośnego i pastwiskowego.

Wyczyniec łąkowy jest wysoki, rośliny obficie ulistnione, krzewiący się rozłogowo – luźnokępkowo. Jest gatunkiem trwałym, rozpoczynającym wegetację wcześnie wiosną. Kwitnie w połowie maja. Po skoszeniu szybko odrasta i wykształca znaczne ilości pędów generatywnych. Odznacza się małą zdolnością konkurencyjną. Charakteryzuje się szeroką amplitudą ekologiczną. Najlepiej rozwija się na wilgotnych, a nawet mokrych, dostatecznie przewiewnych glebach, zarówno mineralnych, jak i organicznych. Dobrze znosi okresowe zalewy, a szczególnie wodami użyźniającymi. Jest gatunkiem azotolubnym. Stosowany jest głównie w mieszankach na łąki, o krótkotrwałych zalewach, chociaż nieźle znosi umiarkowane spasanie. Dostarcza paszy o dość wysokiej wartości pokarmowej.

Rajgras wyniosły jest formą wysoką, luźnokępkową. Gatunek trwały, światłolubny. Na wiosnę wcześnie rozpoczyna wegetację (ustępuje tylko wyczyńcowi łąkowemu). Kwitnie w czerwcu. Należy do traw wymagających odnośnie gleb i warunków klimatycznych. Lubi gleby ciepłe, żyzne, zasobne w wapń i próchnicę. Odporny jest na suszę, natomiast wrażliwy jest na nadmiar wody w glebie. Należy do traw wybitnie łąkowych, gdyż ze względu na płytkie umieszczenie węzła krzewienia nie znosi przygryzania i udeptywania. Siano z łąk rajgrasowych odznacza się bardzo dobrą jakością.

Wiechlina łąkowa – trawa niska, rozłogowo-lużnokępkowa, bardzo trwała, o wolnym tempie rozwoju. Jest formą wczesną, kwitnącą w końcu maja i na początku czerwca. Odznacza się dużą zimotrwałością, a nawet uchodzi za trawę zimozieloną. Nie jest gatunkiem agresywnym i w niektórych warunkach dochodzi do jej dominacji w runi. Jest gatunkiem powszechnie występującym, a więc odznacza się szeroką amplitudą ekologiczną. Jest najwartościowszą trawą pastwiskową, stanowi komponent prawie wszystkich mieszanek łąkowo – pastwiskowych. Można nabyć odmianę o większej przydatności do użytkowania kośnego bądź pastwiskowego. Przedstawia bardzo dobrą wartość paszową, a ruń tworzy równą i należycie zwartą.

Życica trwała należy, podobnie jak wiechlina łąkowa, do traw niskich. Krzewi się luźnokępkowo, co powoduje, że ruń jest równomiernie zagęszczona i dobrze zwarta. Gatunek krótkotrwały, o szybkim tempie rozwoju i jednocześnie o dużej konkurencyjności początkowej. Wegetację wiosną rozpoczyna wcześnie. Jest wrażliwa na niedobory wody i składników pokarmowych w glebie. Ogólnie odpowiednim siedliskiem są gleby mineralne, żyzne, próchniczne, umiarkowanie wilgotne. Jest jednym z najwartościowszych komponentów runi pastwisk. Dobrze znosi przygryzanie i udeptywanie. W grupie odmian występują typy użytkowe: pastwiskowy, kośny łąkowy, trawnikowy. Z punktu żywieniowego jest bardzo cenną paszą. Jest bogata w białko, węglowodany i składniki mineralne. Należy podkreślić jej wysoką smakowitość i strawność.

Kostrzewa czerwona rozłogowa – gatunek niski, krzewiący się rozłogowa – luźnokępkowo. Tworzy równą i należycie zwartą darń. Jest trawą trwałą, o powolnym tempie rozwoju, wczesna. Odznacza się dobrą zimotrwałością, a niektóre odmiany wykazują zimozieloność. W pierwszych latach po zasiewie jest mało konkurencyjna, natomiast w dalszych wykazuje duży stopień konkurencyjności i dzięki temu często opanowuje zbiorowiska, tworząc niemal monokulturę. Jest gatunkiem bardzo rozpowszechnionym, głównie z powodu małych wymagań siedliskowych. Potrafi panować w runi na stanowiskach ubogich i przesychających, jak i okresowo zalewanych i żyznych. Cechą charakterystyczna tego gatunku jest wysoka zawartość suchej masy, a w niej głównie węglowodanów. Zbyt mała zawartość białka i składników mineralnych powoduje, że jeżeli w runi stanowi ona przewagę, to wówczas pasza w postaci zielonki lub siana może nie pokrywać potrzeb pokarmowych zwierząt. Często stosowana w mieszankach na łąki i pastwiska, jako gatunek podszywkowy. Przy stosowaniu w mieszankach należy zwrócić uwagę na wybór odpowiedniej odmiany, gdyż są odmiany o typie użytkowym kośnym i pastwiskowym oraz trawnikowym.

Z innych grup roślin należy zwrócić uwagę na obecność roślin motylkowatych – koniczyny łąkowej i koniczyny szwedzkiej – na użytku kośnym, albo koniczyny białej – na pastwisku. Jeżeli chodzi o zioła, to należy wyróżnić: mniszek pospolity, żywokost lekarski, babkę lancetowatą, krwawnik pospolity.

Zielonka na pastwiskach pobierana jest bezpośrednio przez zwierzęta. Takie zwierzęta, w porównaniu do żywionych w oborach, mają zapewniony ruch, korzystają z promieni słonecznych i świeżego powietrza, są zdrowsze i stwierdza się większy procent zacieleń. Dobre pastwisko pokrywa potrzeby pokarmowe krowy produkującej 15 – 18 litrów mleka dziennie. Jeden hektar pastwiska, o dobrej wydajności (ok. 30 t z ha), zapewnia wyżywienie 3 krowom w całym sezonie pastwiskowym.

Zielonkę z łąki najczęściej nie wykorzystuje się do bezpośredniego skarmiania, lecz przeznacza się na siano, rzadziej na susz, czy kiszonkę. Plon zielonej masy kształtuje się w przedziale 20 – 40 ton z ha, a nawet więcej. Skład chemiczny runi łąkowej zależy w dużym stopniu od: składu florystycznego runi, terminu zbioru, poziomu nawożenia, układu warunków meteorologicznych w sezonie wegetacyjnym. Wielogatunkowa ruń łąkowa, z dominacją traw, powinna przeciętnie zawierać w suchej masie: 15% białka ogólnego, 30% włókna surowego, 3,5% tłuszczu surowego, 40% bezazotowych wyciągowych i 10% popiołu.

prof. dr hab. Henryk Czyż
Katedra Łąkarstwa
Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany, podajesz go wyłącznie do wiadomości redakcji. Nie udostępnimy go osobom trzecim. Nie wysyłamy spamu.
Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem*.
Please enter your name here
Please enter your comment!

Polityka Prywatności