Dieta prosiąt w okresie odsadzania

Większość prosiąt po odsadzeniu doświadcza okresowej utraty apetytu, co jest skutkiem stresu, który wpływa między innymi na przebieg fizjologicznych funkcji układu pokarmowego, np. zmniejszenie ilości produkowanego w żołądku kwasu solnego. Brak apetytu u prosiąt może być również wynikiem nieprawidłowo zbilansowanej diety, w której występuje niedobór aminokwasów, węglowodanów, makro− i mikroelementów oraz witamin.

Poziom energii w paszy ma szczególne znaczenie w okresie wczesnego odsadzania, gdzie znaczenie masy ciała odsadzonych prosiąt jest bardzo ważne w aspekcie ich przyrostów i zdrowotności w późniejszych okresach życia. Tempo wzrostu, jakie uzyskują prosięta w pierwszych dniach po odsadzeniu jest dodatnio skorelowane z ich masą ciała przy odsadzeniu.

Wśród wielu czynników wpływających na ilość pobieranej paszy po odsadzeniu prosiąt, istotne znaczenie ma wczesne podawanie im paszy w okresie przebywania ich przy matce oraz jakość mieszanek stosowanych w żywieniu prosiąt odsadzonych. Pierwsze podawane mieszanki powinny zawierać komponenty o wysokiej strawności (mleko lub serwatka w proszku, mączka rybna, modyfikowane białko sojowe, suszona plazma krwi) oraz skrobię poddaną zabiegom hydrotermicznym. Ze względu na konieczność adaptacji przewodu pokarmowego do nowych pasz, zaleca się stosowanie małych ilości poekstrakcyjnej śruty sojowej.

Do produkcji mieszanek paszowych dla wcześnie odsadzonych prosiąt zaleca się również stosowanie dodatków zapachowo−smakowych. Najczęściej stosowane są dodatki ziołowe, które poza korzystnym wpływem na mikroflorę jelitową, metabolizm i układ odpornościowy, poprawiają także smakowitość mieszanek paszowych. Zioła stymulują receptory smakowe i zapachowe prosiąt powodując, że pasza jest przez nie chętniej pobierana. Z dodatków zapachowych stosuje się często wanilię oraz zapachy owocowe.

Prosięta preferują słodki smak, z tego względu pasze przeznaczone dla nich należy wzbogacać w dodatki smakowe zawierające cukier, sacharynę oraz jej sole sodową lub wapniową.

Substancjami korzystnie wpływającymi na zwiększenie pobierania przez prosięta paszy są kwas cytrynowy oraz masłowy. Podawane do mieszanek, jako tzw. zakwaszacze wpływają zarówno na receptory smakowe, jak i zapachowe oraz wzrost i kondycję kosmków jelitowych. Pochodne kwasu masłowego (maślany) wykazują także działanie przeciwzapalne, stymulują transport elektrolitów przez okrężnicę, co zwiększa absorpcję jonów i zapobiega biegunkom.

Bezpośredni, a zarazem korzystny wpływ na mikroflorę przewodu pokarmowego wykazują probiotyki i prebiotyki. Te pierwsze obniżają pH treści jelit, co ogranicza rozwój bakterii patogennych. Natomiast prebiotyki stanowią pożywkę dla konkurujących ze sobą szczepów bakterii, które działają selektywnie.

Kluczowym elementem uzyskania dobrych wyników w odchowie odsadzonych prosiąt jest optymalizowanie pobierania paszy. Dla zapewnienia optymalnego wzrostu, prosięta muszą otrzymać z paszą wszystkie składniki pokarmowe pokrywające zarówno ich potrzeby bytowe, jak i potrzeby wynikające z intensywnego wzrostu i rozwoju. W nowoczesnych programach żywienia prosiąt stosowane są różne rodzaje mieszanek przeznaczonych na kolejne fazy odchowu prosiąt. Pierwsza to prestarter, która przeznaczona jest dla prosiąt ssących i do dwóch tygodni po ich odsadzeniu. Istotnym celem jej stosowania jest przyuczenie prosiąt do wczesnego pobierania stałej paszy i przez to zwiększenie masy ciała odsadzonych prosiąt. Druga mieszanka (prestarter odsadzeniowy) przeznaczona jest na okres 2−3 tygodni po odsadzeniu, której celem jest zapewnienie wysokich przyrostów, i jak najmniejszych strat w okresie odchowu. Trzecia mieszanka (starter) stosowana jest aż do momentu rozpoczęcia tuczu, czyli z reguły do 25 kg masy ciała. Na każdym etapie odchowu prosięta powinny mieć stały dostęp do wody.

Przykładowe i zalecane ilości poszczególnych materiałów paszowych (%) w mieszankach dla prosiąt obrazuje tabela.

Wyszczególnienie Prestarter 1 Prestarter 2 Prestarter 3
Masa prosiąt, kg 5,0-7,0 7,0-12,0 12,0-25,0
Surowce, udział % w mieszance pełnoporcjowej
Serwatka w proszku 15-25 10-20 0-5
Serwatka natłuszczana 15-20 10-15 5-10
Suszona plazma krwi 3-5 2-4 0-2
Mączka rybna 5-8 4-7 3-6
Suszona hemoglobina 2-2,5 1-2,5 1-2
Podgotowany i ekstradowany ryż 25-40 20-35 5-15
Pełnotłusta soja ekstradowana

Koncentrat białka sojowego

15-25

10-15

10-20

5-10

5-15

0-5

Duży asortyment wysokojakościowych mieszanek dla prosiąt na rynku paszowym pomaga pokonać problem z wczesnym przyuczaniem prosiąt ssących do pobierania pokarmu stałego, co w następstwie łagodzi przejście z żywienia mlekiem lochy na pasze stałe i przyczynia się do maksymalnego pobierania paszy od pierwszych dni po odsadzeniu prosiąt.

Prof. dr hab. Bogdan Szostak

Instytut Żywienia Zwierząt i Bromatologii, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie