Bariery w zagospodarowaniu zabytków po byłych PGR

0
514

Według danych Agencji Nieruchomości Rolnych, na koniec 2008 r. do Zasobu Własności Skarbu Państwa ogółem przejęto 2325 zespołów dworskich i pałacowo-parkowych wpisanych do rejestru zabytków, z tego trwale rozdysponowano 1500. Nadal w Zasobie jest 825 zespołów, z tego w dzierżawie pozostaje 622, w administrowaniu 127, w zarządzie i wieczystym użytkowaniu 5. Na rozdysponowanie czeka 71 obiektów.

Pałacyki i obiekty dworskie głównie trafiają na sprzedaż (1120 do tej pory) albo do jednoosobowych spółek (148). Poważnym utrudnieniem dotyczącym trwałego rozdysponowania zespołów pałacowo-parkowych, a niejednokrotnie powodującym wykluczenie możliwości sprzedaży obiektów zabytkowych będących jednocześnie budynkami mieszkalnymi, jest wprowadzone ustawą z 15 grudnia 2000 r. o zasadach zbywania mieszkań, prawo pierwszeństwa nabycia lokali przez ich aktualnych najemców. Konserwatorzy zabytków, do wejścia w życie 17 listopada 2003 r. nowej ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, tylko sporadycznie wyrażali zgodę na sprzedaż poszczególnych lokali na rzecz najemców. Uważali bowiem, że w ten sposób dokonuje się, niezgodny z zasadami konserwatorskimi, podział obiektu zabytkowego. Aktualnie obowiązująca ustawa z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w art. 36.1 ust. 8 nakłada obowiązek uzyskania pozwolenia wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na dokonanie podziału zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków. Jednak w praktyce wydzielenie lokalu mieszkalnego, czyli dokonanie podziału zabytku nieruchomego jest możliwe tylko w nielicznych, wyjątkowych przypadkach. Dotyczyć to może wyłącznie tych obiektów podlegających ochronie konserwatorskiej, w których istniałaby możliwość korzystania z nich w sposób zapewniający trwałe zachowanie ich zabytkowych wartości, a także zachowania otoczenia zabytku w jak najlepszym stanie. Obejmuje to tylko te nieliczne zamieszkałe budynki zabytkowe, które sprzedane mogą być w całości jednemu najemcy, a ich wydzielenie z zespołu zabytkowego nie naruszy integralności tegoż zespołu.

Zasadniczym problemem jest fakt zasiedlenia obiektów zabytkowych przez byłych pracowników państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, które zostały przekazane do Zasobu wraz z umowami najmu. Ze względu na niemożliwość wydzielenia lokalu z zabytkowej substancji budynku, sprzedaż na rzecz najemców nie może być zrealizowana. Prywatyzacja tych obiektów odwleka się, ich stan ulega pogorszeniu zarówno na skutek upływu czasu, jak i degradujące użytkowanie przez tymczasowych najemców. Częściowym rozwiązaniem problemu byłoby przeniesienie najemców do innych mieszkań lecz w Zasobie brak jest odpowiednich lokali. Aktualnie najpowszechniejszą formą zagospodarowania obiektów zabytkowych jest dzierżawa (wynika to z wielu uwarunkowań, które w znaczący sposób utrudniają trwałe rozdysponowanie). Kondycja zabytków pozostających u dzierżawców jest, w dużej mierze, pochodną ich sytuacji ekonomicznej.