Kukurydza cukrowa zaliczana jest do roślin warzywnych. Uprawiana jest zarówno na świeży rynek, w postaci surowych lub gotowanych kolb, jak również dla przemysłu przetwórczego – do produkcji mrożonek, konserw, rzadziej kaszy i mąki. W największej ilości uprawiana jest i spożywana w USA, a następnie w Chinach i Brazylii, zaś w Europie na Węgrzech, Francji i Włoszech, zaś u nas na powierzchni około 6 tys. ha.
W ziarnie kukurydzy zwyczajnej dominuje skrobia, podczas gdy w cukrowej słodkie cukry – amylodekstryny, które podczas dojrzewania i wysychania ziarna kurczą się. Z tej przyczyny dojrzałe ziarno jest silnie pomarszczone, zaś wewnątrz szkliste. W zależności od zawartości amylodekstryn, wyróżnia się trzy formy botaniczne kukurydzy cukrowej:
- normalnie słodkie, zawierające 4-6 proc. cukrów w świeżej masie ziarna;
- bardzo słodkie – zawierające 6,1-8 proc. cukrów;
- super słodkie – zawierające 8,1-12 proc. cukrów, sporadycznie więcej.
Na cele przetwórcze uprawiane są odmiany super słodkie lub słodkie, zaś na świeży rynek super słodkie, bardziej akceptowane przez konsumentów. Ziarno powinno być koloru żółtego. W przypadku jej uprawy na bezpośrednie spożycie, ale też do przetwórstwa, kolby w krótkim czasie tracą walory smakowe i handlowe gdyż są zbierane i spożywane w dojrzałości mlecznej ziarna. Dlatego przed podjęciem uprawy na większą skalę, trzeba sobie zapewnić rynek zbytu.
Materiał siewny powinien być corocznie odnawiany, gdyż jest to forma mieszańcowa. Wysiew nasion pozyskanych z własnej plantacji, powoduje rozszczepienie cech i pogorszenie cech jakościowych plonu. Udaje się na większości gleb, niemniej na słabszych, plony są niższe i gorsze jakościowo (mniejsze kolby, nie zawsze w pełni zaziarnione).
Dlatego lepsze wyniki daje w stanowiskach żyznych, próchnicznych, dobrze utrzymujących wodę.
Korzystnie reaguje na nawadnianie, zwłaszcza w okresie kwitnienia i tworzenia kolb i ziarniaków. Optymalny zakres pH gleby to 5,6–6,8. Rośliny lepiej rosną i plonują na terenie równinnym lub południowym skłonie, gdzie jest większe nasłonecznienie i szybsze nagrzewanie gleby wiosną.
Co najmniej w odległości 300 m nie powinny być uprawiane inne formy i odmiany kukurydzy, gdyż jest ona wiatropylna i może zostać zapylona obcym pyłkiem. W wyniku tego tworzy się ziarno pozbawione walorów kukurydzy cukrowej.
Kukurydza cukrowa w miarę dobrze znosi 2-letnią monokulturę. Dłuższa skutkuje większą presją chorób, szkodników i chwastów. Wówczas trzeba intensywniej chronić rośliny, a walka chemiczna jest w tym przypadku mniej wskazana. Dawki składników powinny być ustalane na podstawie analiz zasobności gleby. Szczególnie dużo pobiera N i K, zaś mniej P, Mg i S. Z mikroelementów ważny jest bor i cynk, poza tym (na glebach o pH powyżej 6,5) mangan.
Przeciętnie stosuje się w przeliczeniu na ha – jesienią (pod orkę zimową) lub wczesną wiosną: do 70 kg P2O5 i 120 kg K2O, zaś wyłącznie wiosną: do 100 kg N (w 2 dawkach) oraz 150 kg kizerytu lub siarczanu magnezu. Przy wysokiej zasobności gleby, jak też nawożeniu zlokalizowanym (w rzędy, poniżej wysiewanych nasion) dawki mogą być znacznie mniejsze. Dolistnie w dwóch opryskach warto też dać jedno- (w stężeniu do 3 proc.) lub 7-wodny (do 5 proc.) siarczan magnezu, niekiedy także mocznik (do 5 proc.) oraz bor (do 250 g B), cynk (do 400 g Zn) i mangan (do 600 g/ha Mn).
Kukurydzę cukrową uprawia się z bezpośredniego wysiewu w pole lub poprzez wysadzanie wyprodukowanej wcześniej rozsady. W tym celu wysiewana jest niekiedy w kilku terminach (w odstępach 7–10 dniowych), by wydłużyć dostawę kolb na rynek. W tradycyjnej uprawie powinna być wysiewana, gdy na głębokości 8 cm, temperatura gleby osiągnie ponad 8 st. C. W warunkach polowych przypada to zwykle na pierwszą połowę maja, zaś pod osłonami w kwietniu.
Siew w kilku terminach kończy się zazwyczaj pod koniec maja lub (odmiany wczesne) na początku czerwca. Na plantacjach towarowych, wysiewana jest zwykle w obsadzie 50–75 tys. ziarniaków/ha, przy szerokości międzyrzędzi 60–75 cm, zaś w rzędach co 20–35 cm. Przy szerszych międzyrzędziach powinna być gęściej siana w rzędach i odwrotnie. Na glebach zwięźlejszych na głębokość do 3 cm, zaś na lżejszych do 5 cm.
Cukrowa jest bardziej wrażliwa na herbicydy, niż zwyczajna. Należy więc dokładnie sprawdzać etykiety, bądź skonsultować się z przedstawicielem firmy. Bardzo groźnym szkodnikiem jest omacnica prosowianka, której gąsienice mogą powodować duże straty kolb. W walce z nimi pierwszy oprysk należy wykonać podczas pełni kwitnienia wiech, a następny po 7–10 dniach. Można je też zwalczać biologicznie, wykładając na plantacji preparaty zawierające jaja kruszynka.
Kolby kukurydzy cukrowej zbierane są u nas ręcznie. Zbiór mechaniczny generuje straty (uszkodzenia kolb i ziarna), zwłaszcza iż nierównomiernie dojrzewa. Poza tym niektóre odmiany i rośliny, zwłaszcza przy rzadkim zasiewie lub wschodach oraz w brzeżnych rzędach, wykształcają dwie, nierównomiernie dojrzewające kolby. Stąd wskazany jest ręczny zbiór w dwóch terminach.
